Dział Rozwoju Obszarów Wiejskich

PRZETWÓRSTWO I SPRZEDAŻ Z GOSPODARSTWA ROLNEGO

Piękno i zdrowie prosto z ula

W poprzednim numerze miesięcznika pisaliśmy o właściwościach prozdrowotnych produktów pszczelich. Jak możemy je wykorzystać? Produkty te mogą między innymi stanowić bazę do wyrobu domowych kosmetyków i leczniczych specyfików. Nauka ich sporządzania to jeden z elementów warsztatów w ramach projektu „Pszczoły dla zdrowia”, sponsorowanego przez ANWIL S.A. – producenta nawozów Canvil i Anvistar. Poniżej przedstawiamy Państwu kilka ciekawych receptur.

Kosmetyki domowe mają krótszy okres przydatności, niż te, które znajdziemy na półkach marketów. Przygotowujmy je więc w niewielkich ilościach, tak, abyśmy mogli je na bieżąco zużyć. Dzięki temu zawsze będą świeże. Chcąc przygotować niektóre kosmetyki (takie jak balsamy, kremy czy maści) domowymi sposobami musimy połączyć składniki podgrzewając je, aby się rozpuściły. W tym celu stosujemy metodę kąpieli wodnej. Wymaga ona podwójnego naczynia, można użyć dwóch garnków, z których jeden jest sporo mniejszy od drugiego. Większy garnek napełniamy wodą i doprowadzamy ją do wrzenia. Do mniejszego naczynia wkładamy produkty, które chcemy rozpuścić (np. wosk pszczeli, olej kokosowy) i zanurzamy do połowy w cieczy. Chodzi o to, aby podgrzać produkty tylko na tyle, aby się rozpuściły, ale nie przegrzały, gdyż wówczas mogą zmienić lub utracić swoje właściwości.

Sól do kąpieli z dodatkiem miodu

Składniki: 3 łyżki soli morskiej z Morza Martwego, 3 łyżki siarczanu magnezu, 1 łyżka miodu, olejek zapachowy, ulubione zioła (opcjonalnie).

Wykonanie: wszystkie składniki odmierzyć i wymieszać w zakręconym słoiku.

Kąpiele w soli z Morza Martwego sprzyjają prawidłowemu nawilżeniu skóry, mają właściwości lecznicze. Sól polecana jest w przypadku trądziku, atopowego zapalenia skóry, działa kojąco na układ nerwowy.

Można wykorzystać tylko sól morską, jednak siarczan magnezu, zwany solą Epsom (od miasteczka w Anglii, gdzie została odkryta) lub solą gorzką, jest substancją o dużych walorach leczniczych. Siarka zawarta w siarczanie magnezu działa bakteriobójczo, przeciwgrzybiczo i oczyszcza organizm z toksycznych metali ciężkich. Kąpiel z dodatkiem tego związku chemicznego korzystnie wpłynie na organizm w przypadku stanów zapalnych skóry, siniaków, obrzęków i bóli kostno-stawowych. Zawarty w soli miód ma właściwości grzybobójcze i antybakteryjne, ponadto nawilża, rozjaśnia i uelastycznia skórę.

Peeling makowy z miodem

Składniki: ½ łyżeczki ziaren maku, 1 łyżeczka jogurtu, ½ łyżeczki miodu.

Wykonanie: składniki wymieszać. Peeling wmasować w skórę, odczekać parę minut i spłukać ciepłą wodą.

Mak przeciwdziała procesom starzenia się skóry, regeneruje, pomaga w gojeniu, łagodzi stany zapalne, chroni przed utratą wody, zapobiega zaskórnikom. Miód posiada silne właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne, pomaga usunąć nadmiar sebum, zmiękcza i wygładza skórę.

Masło do ciała z woskiem pszczelim

Składniki: 3 łyżki masła shea, 3 łyżki masła kakaowego, 3 łyżki oleju kokosowego, 4 łyżki oleju ze słodkich migdałów, 2 łyżki wosku pszczelego.

Wykonanie: wosk zetrzeć na tarce – dzięki temu z łatwością odmierzymy potrzebną ilość, po czym umieścić go razem z pozostałymi składnikami w szklance albo miseczce. Naczynie wstawić do kąpieli wodnej o temperaturze 60–70°C i poczekać do momentu, aż stałe składniki się rozpuszczą. Zmiksować całość do uzyskania kremowej konsystencji. Przełożyć masło do szklanego słoiczka.

Masło do ciała z woskiem pszczelim posiada właściwości rewitalizujące, doskonale natłuszcza, nawilża, regeneruje, chroni i koi skórę.

Krem do twarzy na bazie wosku pszczelego

Składniki: 3 łyżeczki wosku pszczelego, 3 łyżeczki oleju kokosowego, 1 łyżeczka oleju ze słodkich migdałów, 3 łyżeczki wody różanej.

Wykonanie: wosk zetrzeć na tarce, odmierzyć potrzebną ilość, po czym umieścić go w miseczce razem z olejem kokosowym i migdałowym. Wstawić naczynie do kąpieli wodnej i poczekać do rozpuszczenia się składników. Całość przestudzić, a następnie dodawać powoli wodę różaną, cały czas energicznie mieszając do uzyskania jednolitej, gładkiej konsystencji. Przełożyć krem do szklanego słoiczka i nakładać na twarz na noc.

Krem jest bogaty w kwasy tłuszczowe oraz witaminy, zawiera szereg bioaktywnych substancji, które przenikają do głębokich warstw skóry, pozostawiając ją elastyczną, dobrze nawilżoną.

Miodowy balsam do dłoni

Składniki: ¼ filiżanki oleju kokosowego, ¼ filiżanki oleju migdałowego, ¼ filiżanki oliwy z oliwek, 5 łyżek wosku pszczelego (może być w pastylkach), 1 łyżka masła shea, 1½ łyżki miodu, olejki eteryczne (wedle upodobań).

Wykonanie: połączyć wszystkie składniki, z wyjątkiem miodu i olejku eterycznego, w naczyniu umieszczonym w kąpieli wodnej. Podgrzewać, aż oleje i wosk pszczeli całkowicie się rozpuszczą. Ubić miód i dodać 10–20 kropli olejku eterycznego. Wlać masę miodową do słoika szklanego. Jeśli chcemy – można zwiększyć proporcje wybranego oleju/wosku pszczelego. Kiedy uznamy, że mamy idealne połączenie kremu, należy ostudzić go do temperatury pokojowej i dodać do miodu w szklanym słoiku. Wymieszać, odstawić do chłodnego miejsca. Już po kilku godzinach miodowy balsam do dłoni jest gotowy!

Balsam jest idealny na okres zimowy. Wspaniale regeneruje i chroni skórę dłoni przed mrozem. Do tego jest bardzo prosty w wykonaniu, można go również stosować jako miodową odżywkę do włosów lub balsam na suche usta. Pięknie pachnie i jest bardzo wydajny.

Balsam do ust

Składniki: 4 łyżki oleju kokosowego, 2 łyżki wosku pszczelego, 1 łyżka miodu.

Wykonanie: umieścić wszystkie składniki w szklanym naczyniu i wstawić do kąpieli wodnej. Po rozpuszczeniu zamieszać, przelać do słoiczka i pozostawić do zastygnięcia.

Tak sporządzony balsam odżywia i koi suche usta, przyjemnie nawilża i chroni je przed spierzchnięciem, sprawia, że są gładkie i miękkie.

Maść propolisowa

Składniki: 50 g propolisu (kitu pszczelego), 200 ml alkoholu (do 70%), 50 g wazeliny kosmetycznej.

Wykonanie: niezbędną do wykonania maści nalewkę propolisową uzyskamy poprzez zalanie 50 gramów propolisu 200 mililitrami alkoholu o stężeniu maksymalnie 70%. Najlepiej taką mieszankę przetrzymywać w szklanym naczyniu przez około 2–3 tygodnie, co jakiś czas mieszając. Po całkowitym rozpuszczeniu kitu pszczelego w alkoholu należy ostrożnie zlać klarowną część. W taki sposób uzyskujemy nalewkę propolisową przeznaczoną do wykonania maści. 50 gramów wazeliny kosmetycznej należy podgrzać w kąpieli wodnej do momentu jej rozpuszczenia i przejścia w stan ciekły i klarowny. Jednocześnie przygotowujemy nalewkę propolisową i narzędzie do mieszania – może być zwykła łyżka stołowa. Do klarownej wazeliny dodawać stopniowo nalewkę propolisową i energicznie mieszać. Ilość nalewki, jakiej trzeba użyć uzależniona jest od wielu czynników, najprościej jest obserwować roztwór i dodawać propolis, aż do momentu nasycenia roztworu. Kiedy już propolis nie łączy się z wazeliną należy zaprzestać jego dodawania i odstawić wszystko do ostudzenia. Po wystudzeniu należy raz jeszcze dokładnie wymieszać przygotowaną maść i odstawić w ciemne, chłodne miejsce. W razie potrzeby czynność tę powtórzyć po 24 godzinach. Kiedy składniki dokładnie się połączą maść należy schłodzić do temperatury poniżej 6°C, np. w lodówce. Po wystudzeniu przez około 24 godziny można już gotową maść przechowywać w chłodnym i ciemnym miejscu.

Maść propolisowa polecana jest do stosowania na trudno gojące się rany (pooperacyjne i inne), zmiany skórne i podrażnienia, na oparzenia – ale dopiero w drugiej fazie ich leczenia (blizny pooparzeniowe i gojenie naskórka po oparzeniach), zmiany grzybicze (grzybica paznokci), odmrożenia. Łagodzi, przyspiesza regenerację i działa ochronnie.

Tekst i fot. Anna Dykczyńska, KPODR

 

Szparag – król warzyw

W świecie śródziemnomorskim historia szparagów sięga blisko pięciu tysięcy lat. Starożytni Egipcjanie, Grecy i Rzymianie raczyli się nimi, ciesząc się ich delikatnym smakiem. Uprawę szparagów już w 200 roku przed naszą erą zapoczątkowali Rzymianie. Kuchnia rzymska serwowała przekąskę ze szparagów na gorąco z roztopionym masłem, pieprzem, solą i kroplami cytronu (roślina wieloletnia rutowata). Miłość do tego warzywa i warunki klimatyczne doprowadziły do jego całorocznej uprawy w starożytnym Rzymie. Cesarz August mawiał: „Zrób to zanim ugotują się szparagi”. W wielu cywilizacjach uważano je za afrodyzjak. Do Europy Północnej szparagi przywędrowały w średniowieczu. Spożywano je głównie w Anglii, Niemczech i Francji.

W XVIII wieku zostały docenione w Polsce. Łodygi szparagów uprawianych w Polsce są koloru białego, zielonego oraz fioletowego. Najpopularniejszą odmianą są szparagi białe, które uprawiane są na dużych areałach w Wielkopolsce. Francja stanowi zagłębie zielonego szparaga – w Polsce są rzadko spotykane. Szparagi fioletowe są trudne w uprawie oraz wymagają większych nakładów finansowych. Szparagi białe zaskakują smakiem oraz właściwościami leczniczymi. Znane są również w medycynie ludowej, ponieważ w Europie i Azji wywar z kłączy był stosowany na choroby układu krążenia i nerek. Stosowane wywary leczyły również schorzenia skórne, miały charakter przeciwkaszlowy,                                                a nalewka zapobiegała impotencji. Właściwości lecznicze naparów związane są z obecnością związków, takich jak antocyjany, polisacharydy, flawonoidy i saponiny. Zawarte w szparagu saponiny i polisacharydy mają działanie antyrakowe (hamują one syntezę białek raka prostaty, raka piersi, raka okrężnicy i raka trzustki). Ekstrakty ze szparagów wspierają odporność organizmu. Chińczycy używają ich jako środków moczopędnych, które poprawiają nastrój i leczą cukrzycę. W krajach, takich jak Wenezuela, Portugalia, Meksyk i Francja uważane są za rośliny lecznicze.

Szparagi to byliny, które należą do rodziny szparagowatych. Możemy wyróżnić aż 211 gatunków, z których większość występuje w Afryce. Pędy tych bylin osiągają 2 m wysokości, natomiast gatunki pnące, które tworzą zwarte kępy, mogą osiągnąć nawet  3 m wysokości. Kwiaty szparaga wyrastają na krótkich szypułkach i są jednopłciowe. Okwiat jest białawy lub zielonkawy i składa się z 6 listków zrosłych u nasady. Owoce są kuliste, czerwone lub czarne zawierające od 1 do 6 nasion.

Szparagi są bogatym źródłem białka. Są niskokalorycznymi warzywami zielonymi, ponieważ 100 g zawiera tylko 18 kcal. Szparagi zawierają witaminę C, witaminę K, witaminy z grupy B, wapń, selen, żelazo, fosfor, potas i magnez. To cenne warzywo posiada łagodne właściwości przeczyszczające dzięki obecności błonnika pokarmowego, dlatego w dietach oczyszczających zalecane jest picie wody podczas jego spożywania. Jego obecność w diecie może zapobiegać cukrzycy typu drugiego oraz wspomagać jej leczenie. Ze względu na niską zawartość sodu mogą je spożywać osoby chorujące na nadciśnienie. Zielone szparagi są bogatym źródłem witaminy A. Stanowią bardzo dobre źródło kwasu foliowego, niezbędnego dla kobiet w ciąży do prawidłowego rozwoju cewy nerwowej płodu oraz do właściwego funkcjonowania układu nerwowego. Spożywanie szparagów powoduje zwiększenie krzepliwości krwi, zapobiega pękaniu naczyń włosowatych, zmniejsza bezsenność, zmniejsza wzdęcia oraz wspomaga odchudzanie. Nie są wskazane dla osób chorujących na dnę moczanową, ponieważ zawierają związki purynowe. Atutem szparagów jest obecność wszystkich aminokwasów egzogennych (są to aminokwasy, które muszą zostać dostarczone do organizmu z pożywienia, aby mógł prawidłowo funkcjonować) w fizjologicznych proporcjach, cecha ta jest niespotykana u roślin.

Odmiany dziko rosnące oraz uprawne spożywane są chętnie w kuchniach świata. Fioletowe szparagi zaliczane są do wykwintnych potraw. Pędy zielonych są cieńsze niż białe oraz bardziej intensywne w smaku. Ze względu na strukturę oraz delikatny smak można je gotować w wodzie, na parze, grillować, piec oraz dusić na maśle. Przed obróbką termiczną należy pamiętać  o obraniu białych szparagów ze skórki. Zielone szparagi nie wymagają obierania.  Warzywa te wykorzystywane są do dań głównych i jako przystawki. Ich właściwości pozwalają na przygotowywanie ich w formie zup, kremów, omletów, tarty czy zapiekanek. Sprawdzają się również jako składnik sałatek oraz farszu do mięs. We francuskiej kuchni szparagi polewane są winnym sosem. Doskonale smakują podane z masłem i zrumienioną bułką tartą. Sprawdzą się w parze z sosami gorącymi oraz zimnymi. Najczęściej podawanymi w tym duecie są sos holenderski, winegret i musztardowy. Można jednak poprzestać na skropieniu ich oliwą i sokiem z cytryny.

Warto pamiętać o tym, że wszystkie części szparaga są jadalne. Zdrewniałe części należy oddzielać ręcznie – można je wykorzystać na zupę lub sok. Aby cieszyć się ich smakiem przez dłuższy czas warto je mrozić. Surowe szparagi można mrozić przez miesiąc, natomiast zblanszowane można przechowywać w zamrażarce przez dziewięć miesięcy. W tym celu szparagi należy gotować 2–3 minuty w posolonej wodzie. Podczas zakupu warto zwrócić uwagę na twardość i jędrność łodygi oraz czy główka jest zamknięta i przylegająca. Łodyga nie powinna być mocno zdrewniała – powinna być odrobinę twarda na końcówce. Im szparagi są bardziej białe, tym większa możliwość zdrewnienia szparaga.

Szparagi to cenne źródło witamin, makro- i mikroelementów, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Spożywanie ich przynosi wiele korzyści – suma zawartych w nich składników odżywczych jest nawet pięciokrotnie wyższa niż w innych warzywach. Z tego powodu szparag nazywany jest „królem warzyw”. Dzięki niepowtarzalnemu smakowi, rzadko spotykanej teksturze posiada szerokie zastosowanie w gastronomii. Sezon na szparagi już trwa (od połowy kwietnia do końca lipca), dlatego warto spróbować tego pysznego i zdrowego warzywa.

 

Magdalena Kulus, KPODR

Fot. szparagi-gf-E45y-3HWj-X8G1_szparag-664×0-nocrop., pixabay.com

„Pszczoły dla zdrowia” – nowy projekt sponsorowany przez ANWIL S.A.

Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego od lat współpracuje z firmą ANWIL S.A., producentem nawozów CANWIL z magnezem i CANWIL S z siarką. W tym roku, w kwietniu rozpoczęliśmy realizację kolejnego projektu edukacyjnego pod hasłem „Pszczoły dla zdrowia”

 

Z uwagi na postępującą degradację środowiska naturalnego powrót do natury, ekologia to zagadnienia nie tyle modne, co stające się powoli koniecznością. Pszczelarstwo kojarzy nam się z naturalnością, a produkty pszczele wykorzystywane są często jako baza do wyrobu kosmetyków i leków. Coraz bardziej popularna staje się też apiterapia. Jest to metoda lecznicza zaliczana do medycyny niekonwencjonalnej, ziołolecznictwa i naturoterapii, wykorzystująca produkty pszczele (miód, pierzgę, kit pszczeli, mleczko pszczele, jad), jak i same pszczoły (api-inhalacje, czyli oddychanie powietrzem ulowym). Odpowiedzią na te trendy jest projekt „Pszczoły dla zdrowia”.

Głównymi celami przedsięwzięcia będzie przybliżenie społeczeństwu zagadnień związanych ze znaczeniem pszczoły miodnej i produktów pszczelich w gospodarce człowieka oraz propagowanie zasad dobrej współpracy rolników i pszczelarzy, na co nasz Ośrodek już niejednokrotnie zwracał uwagę poprzez swoją działalność doradczą. Poruszane będą również zagadnienia związane z apiterapią i prozdrowotnym działaniem produktów pszczelich. Uczestnikami projektu będą rolnicy, członkowie kół gospodyń wiejskich, uczniowie szkół oraz członkowie innych zainteresowanych grup – mieszkańcy miast oraz obszarów wiejskich z terenu województwa kujawsko-pomorskiego. Będą uczestniczyć w zajęciach, w czasie których dowiedzą się wielu ciekawostek na temat funkcjonowania rodziny pszczelej. Ponadto wezmą udział w warsztatach z wyrobu kosmetyków domowych na bazie produktów pszczelich, takich jak wosk pszczeli, propolis, miód. Warsztaty zachęcą do prowadzenia zdrowego stylu życia i proekologicznych zachowań.

 

Cykl warsztatów w ramach projektu rozpocznie się na przełomie maja i czerwca.

Serdecznie zapraszamy zainteresowane grupy do udziału w projekcie!

Organizatorem zajęć z ramienia KPODR jest: Anna Dykczyńska (Oddział Zarzeczewo),

tel. 723 330 996,
e-mail: anna.dykczynska@kpodr.pl.

Anna Dykczyńska, KPODR

 

Zmiany w rolniczym handlu detalicznym

19 stycznia br. Prezydent RP Andrzej Duda podpisał ustawę o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia prowadzenia przez rolników rolniczego handlu detalicznego (RHD). Zmiany dotyczą założeń przyjętych w „Polskim Ładzie”, które zawierają inicjatywę „Uwolnienie rolniczego handlu detalicznego”. Nastąpiły zmiany w ustawach: o bezpieczeństwie żywności z dnia 25 sierpnia 2006 r. oraz ustawie z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

We wspomnianej ustawie o bezpieczeństwie żywności i żywienia wprowadzono następujące zmiany:

Definicja rolniczego handlu detalicznego.

Według nowego zapisu rolniczy handel detaliczny to produkcja żywności zawierającej co najmniej jeden składnik pochodzący w całości z własnej uprawy, hodowli lub chowu podmiotu działającego na rynku spożywczym oraz zbywaniu tej żywności konsumentowi finalnemu lub zakładom prowadzącym handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego. Dla przypomnienia konsument finalny oznacza ostatecznego konsumenta środka spożywczego, który nie wykorzystuje żywności w ramach działalności przedsiębiorstwa spożywczego. Powyższa zmiana ma doprecyzować kwestie pochodzenia składników, z których produkowana jest żywność w ramach RHD. Ma to szczególne znaczenie w przypadku żywności, która zawiera jeden składnik – wtedy powinna w całości pochodzić z własnej uprawy, hodowli lub chowu danego podmiotu. W przypadku żywności zawierającej więcej niż jeden składnik, np. produkty mięsne, gotowe posiłki – w tym przypadku żywność powinna zawierać co najmniej jeden składnik pochodzący z własnej uprawy, hodowli lub chowu.

Rozszerzenie obszaru sprzedaży.

W art. 44a. – zmiany mają na celu rozszerzenie obszaru sprzedaży, na którym mogą być prowadzone dostawy żywności wyprodukowanej w ramach RHD do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego na terytorium RP oraz zniesienia maksymalnych limitów sprzedaży żywności konsumentom finalnym.

Zmiany te zapisane są w rozporządzeniu określającym maksymalną ilość żywności zbywanej w ramach RHD ze wskazaniem, że zmiany te nie dotyczą konsumentów finalnych, a wyłącznie dostaw do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem do konsumenta końcowego (sklepy, restauracje).

Szczegółowy zapis brzmi:

Zbywanie żywności w ramach rolniczego handlu detalicznego do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego (sklepy, restauracje).

  1. Odbywa się wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku żywności będącej produktem pochodzenia zwierzęcego oraz żywności zawierającej jednocześnie środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego i produkty pochodzenia zwierzęcego – wyłącznie na obszarze województwa, w którym ma miejsce prowadzenie produkcji tej żywności w ramach rolniczego handlu detalicznego, lub na obszarach powiatów lub miast stanowiących siedzibę wojewody lub sejmiku województwa, sąsiadujących z tym województwem. Obszar taki sam jak w przypadku działalności marginalnej, lokalnej, ograniczonej MLO.
  2. Podlega limitom ilościowym dostosowanym do potrzeb konsumentów finalnych.
  3. Jest dokumentowane w sposób umożliwiający określenie ilości żywności zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego.

Rola pośrednika.

Tutaj ustawa nie przewiduje zmian, ale zapis ten zawsze budzi wątpliwości, dlatego warto przypomnieć, że „sprzedaż nie może być dokonywana z udziałem pośrednika, chyba że zbywanie tej żywności odbywa się podczas wystaw, festynów, targów lub kiermaszy organizowanych w celu promocji żywności, a pośrednik zbywa konsumentom finalnym żywność: wyprodukowaną przez tego pośrednika w ramach rolniczego handlu detalicznego lub wyprodukowaną przez inny podmiot prowadzący rolniczy handel detaliczny na obszarze powiatu, w którym pośrednik ten prowadzi produkcję żywności w ramach rolniczego handlu detalicznego, lub na obszarze powiatu sąsiadującego z tym powiatem.

Zmiany w limitach sprzedaży do sklepów i restauracji.

W drodze rozporządzenia, zostanie określona maksymalna ilość żywności zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego oraz zakres i sposób dokumentowania tej ilości. Tak więc, rozporządzenie określi limity wyłącznie w odniesieniu do dostaw do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego, a nie tak jak dotychczas w odniesieniu do sprzedaży żywności konsumentom finalnym i dostaw do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego.

W ustawie jest zapis mówiący o tym, że za brak oznaczenia miejsca sprzedaży żywności w ramach RHD lub podanie niepełnych lub nieprawdziwych informacji grozi grzywna.

Zwiększenie kwoty wolnej od podatku do 100 tys. zł rocznie.

W ustawie z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych umożliwiła rolnikom sprzedaż żywności przetworzonej w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych. Zgodnie  z dotychczas obowiązującymi przepisami przychody z tej sprzedaży (z wyłączeniem przychodów uzyskanych w ramach działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów objętych akcyzą) były zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych do kwoty 40 tys. zł. Kwotę tę zwiększono do 100 tys. zł.

Producent po przekroczeniu tej kwoty może wybrać formę opodatkowania przychodów w formie podatku ryczałtowego w wysokości 2%. Należy w tym celu złożyć w Urzędzie Skarbowym, pisemne oświadczenie o wyborze opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych za dany rok podatkowy (nie później niż do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym rolnik uzyskał przychody przekraczające 100 tys. zł, albo do końca roku podatkowego, jeżeli pierwszy taki przychód uzyskał w grudniu roku podatkowego). Mimo iż ustawa weszła w życie 2 lutego, przepis zwiększający kwotę przychodów zwolnioną z podatku dochodowego obowiązuje od 1 stycznia.

Beata Chełminiak, KPODR

Opracowano na podstawie:

– Ustawa z dnia 15 grudnia 2021 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia prowadzenia przez rolników rolniczego handlu detalicznego Dz.U. 2022 poz. 138.

 

Pomoc UE dla rolników produkujących żywność

Choć jasno można stwierdzić, że w tego typu przypadkach to popyt napędza rynek zbytu, to warto sobie zadać pytanie dlaczego akurat teraz zapotrzebowanie na produkty „od rolnika” jest tak wysokie. Przecież w świadomości konsumenckiej tzw. „żywność wysokiej jakości” istnieje od lat w bliskiej korelacji z okolicznymi producentami rolnymi. Otóż niezwykle ważnym czynnikiem w kształtowaniu obecnych trendów zakupowych jest rosnąca dostępność tych produktów. Coś co jeszcze kilka lat temu można było zdobyć tylko po znajomości lub „spod lady”, nagle pojawiło się w zasięgu ręki przeciętnego obywatela. Udając się dzisiaj do naszego osiedlowego sklepu łatwo znajdziemy dział czy chociażby regał, na którym pięknie wyeksponowane, stoją legalnie dostępne smakołyki od rolnika. Rośnie również ilość sklepów internetowych specjalizujących się w sprzedaży tego typu produktów. Co zatem sprawia, że akurat teraz jest najlepszy czas dla rolników na wejście na rynek ze swoimi produktami?

Po pierwsze – możliwość prowadzenia produkcji i sprzedaży żywności pochodzącej od rolnika w sposób legalny. Rolniczy handel detaliczny (RHD), działalność marginalna, lokalna i ograniczona (MLO), sprzedaż bezpośrednia czy dostawy bezpośrednie, to niektóre z istniejących możliwości wprowadzania na rynek produktów spożywczych przez rolników, a szczegółowe informacje na ich temat można znaleźć np. na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Po drugie – możliwość uzyskania dofinansowania na prowadzenie tego typu działalności. Myśląc o otwarciu i prowadzeniu małego zakładu „od zera”, trzeba liczyć się z nakładami finansowymi. Potrzebne jest odpowiednie pomieszczenie i sprzęty przeznaczone do przetwarzania. Sprawa jest łatwiejsza, gdy prowadzimy sprzedaż bezpośrednią produktów rolnych np. świeże warzywa i owoce. Kolokwialnie można powiedzieć, że w takim przypadku wystarczy „skrzynka”. Jeśli jednak chcielibyśmy na poważnie zająć się przetwórstwem produktów rolno-spożywczych, warto skorzystać z dofinansowania.

Obecnie realizowany Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 (PROW) daje rolnikom i zakładom przetwórczym okazję na uzyskanie wsparcia przy tworzeniu lub doposażeniu własnego „zakładu”.

Jedną z możliwości jest poddziałanie 4.2 Przetwórstwo i marketing produktów rolnych. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oferuje wsparcie na założenie lub rozwój rolniczego handlu detalicznego (RHD) oraz na podjęcie działalności gospodarczej w ramach przetwórstwa. Dotacja przyznawana jest w formie refundacji 50% poniesionych kosztów. Na co możemy przeznaczyć pieniądze? Przedstawię to na przykładzie.

Pan Jan z powiatu nakielskiego, od roku produkujący i sprzedający żywność w ramach RHD, postanowił rozbudować swój mały zakład przetwórczy. Pozyskał dotację m.in. na remont budynku przeznaczonego do produkcji wędlin: wykonano nowe tynki, podłogi i instalacje oraz na sprzęt: nadziewarkę do kiełbas, maszynę do mielenia mięsa, chłodnię, zamrażarkę i drobny sprzęt typu: łychy, saganki itp. Jego produkty w obecnej chwili cieszą się na tyle wielkim powodzeniem, że rolnik myśli o pozyskaniu kolejnej dotacji, tym razem na podjęcie działalności gospodarczej w ramach przetwórstwa. Najbliższy nabór w ramach poddziałania 4.2 (dla RHD) planowany jest na październik 2021 roku.

Drugą formą wsparcia dającą jeszcze więcej możliwości jest działanie „Współpraca”. Nabór jest obecnie ogłoszony i trwa do 12 maja 2021 roku. W ramach tego działania nie dość, że możemy wyposażyć zakład produkcyjny, to dodatkowo zwiększamy swoje szanse sprzedażowe, gdyż  „Współpraca” bazuje na koncepcji działania zbiorowego. Należy utworzyć grupę składającą się z co najmniej 5 rolników, którzy mają wspólny cel: dotarcie bezpośrednio do klienta końcowego. Wspólna sprzedaż zwiększa atrakcyjność na rynku, ponieważ daje klientom możliwość kupna kilku, różnych produktów wysokiej jakości w jednym miejscu. Idealnym tego przykładem jest „Wiejska e-skrzynka”. Jest to projekt realizowany w ramach działania PROW 2014–2020, którego liderem jest Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego. W ramach tej operacji zrzeszeni rolnicy będą sprzedawać swoje produkty na internetowej platformie sprzedażowej. Klient będzie miał możliwość zamówienia kilku produktów, z różnych miejsc, a otrzyma to wszystko w jednej paczce.

Rolnicy zaangażowani w projekt ulepszyli i doposażyli swoje zakłady w taki sprzęt, jak: kociołki serowarskie, maselnice, pakowarki próżniowe, szafy chłodnicze, stoły, wędzarnie, klimatyzatory, lady chłodnicze. Ponadto dwóch konsorcjantów przeznaczyło dotację na remonty kuchni i mleczarni oraz na zakup sklepu przyzagrodowego. Dodatkowo z otrzymanej dotacji zakupiono samochód dostawczy typu chłodnia oraz platformę sprzedażową.

Działanie „Współpraca” umożliwia także pokrycie kosztów ogólnych (np. kosztorys inwestorski, projekt technologiczny). Dodatkowo mamy do dyspozycji dotację na pokrycie kosztów bieżących, takich jak: wynagrodzenie koordynatora projektu, wynagrodzenie księgowej, koszty prowadzenia rachunku bankowego, koszty operacyjne i inne.

Pomoc przyznawana jest w wysokości:

– 325 000 zł, w przypadku gdy operacja przewiduje zakup środka transportu,

– 280 000 zł, w pozostałych przypadkach.

Największą zaletą jest poziom dofinansowania, ponieważ wynosi aż 100%, więc nie dokładamy swoich pieniędzy do tych zakupów. Wparcie wypłacane jest w formie ryczałtu, 80% jako zaliczka, pozostałe 20% jako refundacja poniesionych kosztów.

Sukces w sprzedaży produktów spożywczych zależy przede wszystkim od ich jakości i dostępności do rynków zbytu, na których konsumenci są gotowi zapłacić za nie więcej, jeśli ich jakość faktycznie jest wysoka. Do osiągnięcia dużego sukcesu potrzeba wielu małych kroków. Dobrze kiedy mamy możliwość uzyskania wsparcia na wykonanie tego pierwszego i często najtrudniejszego kroku do własnej działalności.

Wioleta Szynalska,
Kujawsko-Pomorski
Ośrodek Doradztwa Rolniczego
Fot. archiwum redakcji

Dostawy bezpośrednie i sprzedaż bezpośrednia, o czym należy pamiętać?

Produkcja i zbyt żywności wytwarzanej w gospodarstwie rolnym,  w zależności od zakresu, skali produkcji i dystrybucji może przybierać różną formę sprzedaży. Rolnik wprowadzający do obrotu produkty żywnościowe powinien spełniać określone wymogi, ale przy sprzedaży produktów nieprzetworzonych nie wszyscy pamiętają o rejestracji sprzedaży w ramach dostaw bezpośrednich – u Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego, a w przypadku sprzedaży bezpośredniej – u Powiatowego Lekarza Weterynarii.

W zakresie dostaw bezpośrednich rolnik może sprzedać produkty pochodzenia roślinnego, takie jak zboża, owoce, warzywa, grzyby uprawne, zioła uprawne pochodzące wyłącznie z własnych upraw lub hodowli, które nie są działami specjalnymi produkcji rolnej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ponadto wszystkie wymienione produkty może sprzedawać również w postaci suszonej i kiszonej.Do dostaw bezpośrednich zalicza się również sprzedaż surowców pochodzących z dokonywanych osobiście zbiorów ziół i runa leśnego.

Zasady dotyczące dostaw bezpośrednich określił Minister Zdrowia w Rozporządzeniu z 6 czerwca 2007 r. w sprawie dostaw bezpośrednich środków spożywczych* (Dz.U. z 2007 r. nr 112, poz. 774). Trzeba pamiętać, że ilości produktów dostarczane konsumentom finalnym lub do zakładów detalicznych zaopatrujących konsumentów finalnych nie mogą przekraczać wielkości plonów w skali roku oraz zebranych osobiście ilości ziół i runa leśnego. Sprzedaż może być prowadzona na terenie województwa, w którym prowadzona jest produkcja pierwotna lub na terenie województw przyległych.

Trzeba pamiętać, że dostawy bezpośrednie podlegają kontroli Powiatowego Inspektora Sanitarnego, do którego należy wystąpić z wnioskiem o wpis do rejestru działalności w tym najpóźniej na 14 dni przed rozpoczęciem działalności. Wnioski są dostępne na stronach internetowych Powiatowych Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych.

Kolejną możliwość sprzedaży produkcji pierwotnej z gospodarstwa stanowi sprzedaż bezpośrednia. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2015 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej określa:

– wymagania weterynaryjne, jakie powinny być spełnione przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej i przez takie produkty,

– wielkość, zakres i obszar produkcji,

– wymagania weterynaryjne dla miejsc prowadzenia sprzedaży bezpośredniej.

Do sprzedaży bezpośredniej dopuszcza się:

1) tusze lub podroby, pozyskane z drobiu poddanego ubojowi w gospodarstwie rolnym podmiotu**, w przypadku, gdy roczna produkcja w tym gospodarstwie nie przekracza 2 500 sztuk indyków lub

10 000 sztuk innych gatunków drobiu;

2) tusze lub podroby, pozyskane z zajęczaków poddanych ubojowi w gospodarstwie rolnym podmiotu*, w przypadku, gdy roczna produkcja w tym gospodarstwie nie przekracza 5 000 sztuk;

3) tusze lub podroby z grubej zwierzyny łownej*** skórowanej albo nieoskórowanej, lub drobnej zwierzyny łownej patroszonej albo niewypatroszonej, lub opierzonej albo nieopierzonej, lub oskórowanej albo nieoskórowanej;

4) produkty rybołówstwa**** żywe lub uśmiercone i niepoddane czynnościom naruszającym ich pierwotną budowę anatomiczną, poddane czynnościom wykrwawiania, odgławiania, usuwania płetw lub patroszenia;

5) żywe ślimaki lądowe;

6) mleko surowe, siarę, surową śmietanę, pozyskane w gospodarstwie produkcji mleka;

7) jaja pozyskane od drobiu lub ptaków bezgrzebieniowych;

8) produkty pszczele nieprzetworzone, w tym miód, pyłek pszczeli, pierzgę, mleczko pszczele.

Rolnik może prowadzić sprzedaż bezpośrednią dla konsumenta końcowego oraz do zakładów prowadzących handel detaliczny bezpośrednio zaopatrujących konsumenta końcowego.

Sprzedaż bezpośrednia może być prowadzona na obszarze województwa, w którym odbywa się produkcja, lub na obszarze sąsiadujących z nim województw. Na terenie innych województw można sprzedawać podczas wystaw, festynów, targów lub kiermaszów, ale należy poinformować o tym fakcie powiatowego lekarza weterynarii właściwego ze względu na miejsce prowadzenia sprzedaży,   w terminie 7 dni przed dniem rozpoczęcia tej sprzedaży.

Wielkość produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej nie może przekroczyć:

– 50 sztuk tygodniowo – tusz indyków, wraz z podrobami pozyskanymi z tych indyków;

– 500 sztuk tygodniowo – tusz gęsi, wraz z podrobami pozyskanymi z tych gęsi;

– 200 sztuk tygodniowo – tusz innych gatunków drobiu, niż wymienione w pkt 1 i 2, wraz z podrobami pozyskanymi z tego drobiu;

– 100 sztuk tygodniowo – tusz zajęczaków, wraz z podrobami;

– 10 000 kg rocznie – tusz grubej zwierzyny łownej, wraz z podrobami;

– 10 000 kg rocznie – tusz drobnej zwierzyny łownej, wraz z podrobami;

– 1 000 kg rocznie – żywych ślimaków lądowych;

– 1 000 litrów tygodniowo – mleka surowego albo mleka surowego i siary;

– 200 litrów tygodniowo – surowej śmietany;

– 2 450 sztuk tygodniowo – jaj pozyskanych od drobiu;

– 500 sztuk rocznie – jaj pozyskanych od ptaków bezgrzebieniowych.

Za zgodą powiatowego lekarza weterynarii można przekroczyć limity tygodniowe, pod warunkiem zachowania dopuszczalnej rocznej ilości sprzedaży.

Rolnicy zamierzający prowadzić działalność w zakresie produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej powiadamiają powiatowego lekarza weterynarii właściwego ze względu na miejsce planowanej produkcji o zakresie i wielkości produkcji oraz rodzaju produktów, co najmniej na 30 dni przed dniem rozpoczęcia prowadzenia tej działalności. Wnioski o wpis zakładu prowadzącego sprzedaż bezpośrednią produktów pochodzenia zwierzęcego do rejestru zakładów są dostępne na stronach internetowych Powiatowych Inspektoratów Weterynarii.

Za jakość żywności wprowadzonej do sprzedaży odpowiada rolnik i to on jest zobowiązany do spełnienia wymagań higienicznych i weterynaryjnych, które są określone w odpowiednich przepisach. Szczegółowe wymagania higieniczne są określone w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 6 czerwca 2007 r. w sprawie dostaw bezpośrednich środków spożywczych. Wymagania weterynaryjne są opisane w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 czerwca 2007 r. w sprawie dostaw bezpośrednich środków spożywczych. Proszę zapoznać się z wymienionymi aktami prawnymi.

 * Dostawy bezpośrednie, w rozumieniu art. 1 ust. 2 lit. c rozporządzenia (WE) nr 852/2 004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych (Dz.Urz. UE L 139 z 30.04.2004, str. 1, Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 34, str. 319), zwanego dalej „rozporządzeniem  nr 852/2004”.

** przeprowadzonemu zgodnie z przepisami    o ochronie zwierząt oraz przepisami o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt.

*** pozyskane przez koło łowieckie Polskiego Związku Łowieckiego będące dzierżawcą obwodu łowieckiego albo ośrodek hodowli zwierzyny prowadzony przez zarządcę obwodu łowieckiego – po odstrzale wykonanym zgodnie z przepisami prawa łowieckiego.

**** pozyskane przez uprawnionego do rybactwa w rozumieniu przepisów o rybactwie śródlądowym lub przez wykonującego rybołówstwo morskie w rozumieniu przepisów o rybołówstwie.

Laura Maciejewska
Kujawsko-Pomorski Ośrodek
Doradztwa Rolniczego

Fot. M. Rząsa

Świadomość konsumencka a racjonalne żywienie

 

W dzisiejszych czasach, w dobie nieustannego pośpiechu coraz chętniej korzystamy z gotowych półproduktów nabywanych w sklepach. Jest to zrozumiałe z oczywistego względu, jakim jest szybsze przygotowanie posiłku, a tym samym oszczędność czasu, którego tak wszystkim brakuje. Należy mieć jednak świadomość, że szybko nie znaczy zdrowo. Produkty wysoko przetworzone zawierają różnego rodzaju substancje dodatkowe, potocznie zwane dodatkami do żywności.

 

Są to substancje, które same nie są środkami spożywczymi i najczęściej nie posiadają wartości odżywczej. Do żywności dodawane są celowo, aby przetworzony produkt uzyskał smak, zapach, konsystencję i barwę zbliżone do naturalnych. Dzięki dodatkom można również przedłużyć termin przydatności do spożycia wielu artykułów żywnościowych.

Ze względu na zastosowanie dodatki do żywności można podzielić na:

barwniki E100 – E199 nadają lub przywracają barwę produktom, podkreślają apetyczność żywności. Dodawane są do słodyczy, napojów, wędlin, nabiału, ponieważ w trakcie procesów przetwórczych żywność traci swój naturalny kolor,

konserwanty chemiczne E200 – E299 przedłużają trwałość produktów spożywczych, tzn. zabezpieczają żywność przed rozkładem przez mikroorganizmy, takie jak bakterie czy grzyby pleśniowe. To właśnie dzięki konserwantom można nawet o kilka miesięcy przedłużyć termin przydatności do spożycia artykułów żywnościowych,

przeciwutleniacze i regulatory kwasowości E300 – E399 zapobiegają jełczeniu tłuszczów i zmianie barwy, czyli chronią żywność przed niekorzystnym oddziaływaniem tlenu atmosferycznego,

– substancje zagęszczające E400 – E499 służą do zagęszczania produktów spożywczych. Są to pochodne cukrów i białek, które mają zdolność tworzenia żeli. Do tej grupy należą: emulgatory, środki spulchniające, żelujące itp.,

– dodatki różne E500 – E599 do tej grupy należą środki pomocnicze m.in. soda oczyszczona,

– substancje wzmacniające smak i zapach E600 – E699 wzmacniają naturalną smakowitość i zapach potraw, przedłużają wrażenia smakowe, a także niwelują niepożądane smaki,

– substancje słodzące, nabłyszczające i inne E900 – E999 nadają produktom słodki smak, są stosowane do produkcji żywności bez cukru (gumy do żucia, napoje light). Są one dużo słodsze od cukru i jednocześnie znacznie mniej kaloryczne.

Wszystkie te dodatki mogą być różnego pochodzenia. Z tego tytułu można podzielić je na naturalne, identyczne z naturalnymi oraz sztuczne. Naturalne dodatki pochodzą bezpośrednio z produktów naturalnych. Dodatki identyczne z naturalnymi są tworzone przez człowieka, ale mają strukturę chemiczną identyczną ze związkami naturalnymi, natomiast dodatki sztuczne są otrzymywane sztucznie, a ich budowa chemiczna nie odpowiada żadnym związkom występującym naturalnie.

Czy dodatki do żywności są bezpieczne dla konsumentów?

Wszystkie substancje, które są dodawane do żywności muszą znajdować się na liście substancji dozwolonych do stosowania w przemyśle spożywczym wraz z określeniem ich ściśle dopuszczalnych ilości. Substancje te dodatkowo muszą być stosowane zgodnie z ich funkcją technologiczną, w określonych dawkach oraz na określonych warunkach. Substancje dodatkowe, dla których nie podano dopuszczalnych dawek, należy stosować zgodnie z dobrą praktyką produkcyjną, czyli w ilościach minimalnych, niezbędnych do osiągnięcia zamierzonego celu technologicznego.

Zastosowanie

Substancje dodatkowe wykorzystywane są przy produkcji szerokiej gamy produktów spożywczych: zup, sosów, tłuszczów, dań gotowych, pieczywa i wielu innych. Najwięcej „E” znajduje się w wędlinach, barwionych słodyczach, napojach oraz różnego rodzaju deserach. Należy pamiętać o tym, że im dłuższy termin ważności, im bardziej atrakcyjnie produkt wygląda, im jest bardziej kolorowy, tym więcej w nim dodatków.

Zalety

Do zalet dodatków do żywności zaliczyć można z całą pewnością większą trwałość artykułów spożywczych. Musimy sobie zdać sprawę z tego, że bez substancji dodatkowych niemożliwe byłoby dłuższe przechowywanie i transport żywności. Dodatki ułatwiają także przebieg procesów produkcyjnych, chronią składniki pokarmowe przed zepsuciem, utratą barwy, smaku i zapachu, jednym słowem przed pogorszeniem jakości gotowych wyrobów.

Szkodliwość

Podstawowym zagrożeniem powszechnego stosowania dodatków do żywności jest fakt, że codzienne spożywanie wielu różnych związków chemicznych wywołuje u coraz większej liczby osób problemy zdrowotne. Niektóre barwniki i konserwanty mogą powodować wysypki skórne, astmę, zaburzenia żołądkowo-jelitowe czy nadpobudliwość u dzieci. Nawet jeśli żaden z tych związków osobno nie jest szkodliwy, to bezustanne ich spożywanie w dużych ilościach wraz z pożywieniem znacząco zwiększa ryzyko nabycia różnego rodzaju alergii. Zwłaszcza u dzieci, ze względu na niewykształcony do końca system odtruwający, wysoko przetworzona żywność może mieć negatywny wpływ na prawidłowy rozwój.

Czy powinno się unikać produktów z „E”?

Teoretycznie wszyscy wiedzą, że spożywanie żywności wysoko przetworzonej nie jest najlepsze dla zdrowia, jednak w praktyce wygląda to tak, że klienci wybierają produkty o dłuższym okresie ważności, atrakcyjniejszym wyglądzie i lepszym smaku, mimo że cechy te osiągnięto przez stosowanie chemicznych dodatków do żywności. Właśnie to skłania producentów do masowego stosowania dodatków. Dietetycy radzą, by jeść jak najmniej przetworzonych produktów. Jednak jeśli nie pieczemy sami chleba, czy nie robimy własnych przetworów to jakąś ilość substancji dodatkowych zawsze będziemy zjadać. Od nas zależy natomiast to, ile ich będzie. Najlepiej – jak najmniej.

Dorota Drzazga
Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego
fot. archiwum redakcji

Etykietowanie środków spożywczych w RHD

Środki spożywcze wyprodukowane lub przetworzone w warunkach domowych muszą być oznakowane zgodnie z obowiązującymi przepisami. Korzystanie z nazewnictwa produktów rolnych jest bardzo szczegółowo uregulowane i dlatego rolnicy powinni zwracać uwagę, czy dokonują sprzedaży zgodnie z normami prawa.

Spotkałam się z opinią, że konstrukcja etykiety w Rolniczym Handlu Detalicznym nie jest niczym skomplikowanym. Uważam, że odpowiedzialne podejście do tematu wymaga zaznajomienia się z najważniejszymi rozporządzeniami. Z doświadczenia wiem, że etykiety żywności produkowanej przez rolników nie są idealne albo w ogóle ich nie ma. Sytuacja taka jest niedopuszczalna i oczywiście naraża producenta na kary. Stawiając się w roli konsumenta, to na pewno większe zaufanie budzi produkt, który posiada etykietę, gdzie widoczne są chociażby podstawowe informacje.

Instytucje nadzorujące i kontrolujące

Bezpośredni nadzór nad produkcją żywności w Rolniczym Handlu Detalicznym sprawują Państwowa Inspekcja Weterynaryjna oraz Państwowa Inspekcja Sanitarna. Należy jednak pamiętać, że wszystkie podmioty wprowadzające na rynek produkty żywnościowe podlegają również nadzorowi Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno Spożywczych. Inspekcja ta od roku 2017 sprawuje również kontrolę nad żywnością produkowaną przez rolników w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego. Kontrola może obejmować:

– sprawdzenie dokumentów umożliwiających identyfikację artykułu rolno-spożywczego,

– atestów jakościowych, wyników badań laboratoryjnych,

– sprawdzenie opakowania, oznakowania, prezentacji,

– warunków przechowywania i transportu,

– oględziny artykułu rolno-spożywczego, pobranie próbek oraz ich ocena lub badanie laboratoryjne.

Zatem rolnik może być poddany takiej kontroli, a kontrola w pierwszej kolejności obejmuje znakowanie produktów spożywczych, czyli etykietę.

Najważniejszym aktem prawnym regulującym kwestie znakowania jest Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r.  w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności ma zastosowanie do podmiotów działających na rynku spożywczym na wszystkich etapach łańcucha żywnościowego, na których ich działania dotyczą przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Dotyczy ono również Rolniczego Handlu Detalicznego oraz wszelkich środków spożywczych wyprodukowanych w warunkach domowych wprowadzanych do obrotu.

Etykieta środków spożywczych musi zawierać informacje umożliwiające identyfikację wyprodukowanej żywności oraz nie może wprowadzać konsumenta w błąd. Odnosi się także do prezentacji, reklamy żywności (dotyczy kształtu, wyglądu lub sposobu pakowania) oraz sposobu jej eksponowania. Obowiązkowe informacje na temat żywności muszą być umieszczone bezpośrednio na opakowaniu lub załączonej do niego etykiecie. Sposób znakowania jest uzależniony od rodzaju środka spożywczego oraz od formy wprowadzania go do obrotu, tj. sprzedaż na wagę lub w opakowaniu. Wymagane informacje, dotyczące środków spożywczych sprzedawanych bez opakowania muszą być dostępne w miejscu sprzedaży na wywieszce dotyczącej danego środka spożywczego lub w inny sposób, w miejscu dostępnym bezpośrednio konsumentowi finalnemu. Przyda się tutaj jedna definicja, co to jest „żywność opakowana”? Jest to „każda pojedyncza sztuka przeznaczona do prezentacji konsumentowi finalnemu, stanowi produkt i opakowanie, w które został on zapakowany przed oferowaniem na sprzedaż, zawartość nie może być zmieniona bez otwarcia lub zmiany opakowania”. Definicja nie obejmuje żywności pakowanej w miejscu sprzedaży na życzenie konsumenta lub pakowanej do bezpośredniej sprzedaży!

Rzetelne informowanie

Informacje na temat żywności nie mogą wprowadzać w błąd, co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji. Nie można przypisywać środkowi spożywczemu działania lub właściwości, których on nie posiada. Niedozwolone jest sugerowanie, że środek spożywczy ma szczególne właściwości, gdy w rzeczywistości wszystkie podobne środki spożywcze mają takie same cechy. Nie można sugerować poprzez wygląd, opis lub prezentacje graficzne, że chodzi o określony środek spożywczy lub składnik, mimo że w rzeczywistości komponent lub składnik naturalnie obecny lub zwykle stosowany w danym środku spożywczym został zastąpiony innym komponentem.

Wyróżnić możemy trzy kategorie informacji zamieszczanych na opakowaniach środków spożywczych:

– informacje obligatoryjne, które zgodnie z przepisami muszą pojawić się na wszystkich produktach żywnościowych,

– informacje warunkowo obligatoryjne, które w zależności np. od kategorii żywności mogą być dobrowolne lub obligatoryjne np. wartość odżywcza, ta informacja nie jest obowiązkowa w RHD,

– informacje dobrowolne, które pojawiają się na opakowaniu w zależności od woli producenta.

Konstrukcja etykiety w Rolniczym Handlu Detalicznym

Nazwa jest ważna.

Nazwa produktu powinna odpowiadać nazwie ustalonej w przepisach prawa żywnościowego dla danego rodzaju produktów żywnościowych. Jeśli nie ma odpowiednich regulacji prawnych dotyczących nazewnictwa powinno stosować się nazwy zwyczajowe (np. kaszanka). Nazwa środka spożywczego może być uzupełniona o informacje opisowe, gdyby zachodziła okoliczność mylenia danego środka spożywczego z innym obecnym na rynku i powodowałaby wprowadzenie w błąd konsumentów (np. tłuszcz do smarowania).

Nazwie środka spożywczego w określonych okolicznościach muszą towarzyszyć dodatkowe informacje. Oto kilka przykładów. Jeżeli produkt został poddany procesom fizycznym dodajemy informację: „sproszkowany”, „wędzony”. Konieczna jest informacja o obecności substancji słodzących: „zawiera substancję słodzącą”. W przypadku, gdy składniki, których normalnego stosowania lub naturalnej obecności oczekują konsumenci, zostały zastąpione innym składnikiem, oprócz wykazu składników podaje się jasne wskazanie, że ten składnik został użyty w ramach częściowego lub całkowitego zastąpienia.

Wykaz składników.

Wykaz składników rozpoczyna się (jest poprzedzony) wyrazem „składniki” lub zawiera ten wyraz, np. „wykaz składników”. Składniki środka spożywczego wymienia się w malejącej kolejności ich masy w momencie ich użycia przy wytwarzaniu tego środka. Składniki stanowiące mniej niż 2% produktu gotowego mogą być wymienione w dowolnej kolejności po pozostałych składnikach.

Żywność wytwarzana przez rolników w większości przypadków składa się ze składników naturalnych. Należy jednak pamiętać, że gdyby do produkcji zostały użyte substancje dodatkowe, należy je wymienić na etykiecie. Oprócz nazwy substancji dodatkowej lub jej numeru „E”, w oznakowaniu produktu należy podać zasadniczą funkcję technologiczną, jaką spełnia ta substancja w danym produkcie żywnościowym (np. przeciwutleniacz, regulator kwasowości). W przypadku, gdy w skład produktu wchodzi jeden lub więcej następujących barwników: E 110, E 104, E 122, E 129, E 102, E 124, w wykazie składników produktu powinna zostać zamieszczona informacja o treści: nazwa lub numer E oraz napis „może mieć szkodliwy wpływ na aktywność i skupienie uwagi u dzieci”.

Wykaz składników nie jest konieczny w przypadku:

– świeżych owoców  i warzyw,

– octu uzyskanego wyłącznie z jednego podstawowego produktu metodą fermentacyjną, pod warunkiem, że nie zostały dodane żadne inne składniki;

– sera, masła, fermentowanego mleka i śmietany, do których nie zostały dodane składniki inne niż przetwory mleczne, enzymy spożywcze i kultury drobnoustrojów niezbędne do produkcji lub, w przypadku sera innego niż ser świeży i ser topiony, sól potrzebna do jego produkcji;

– środka spożywczego zawierającego jeden składnik, gdy: nazwa środka spożywczego jest identyczna z nazwą składnika; lub nazwa środka spożywczego umożliwia wyraźne zidentyfikowanie charakteru składnika

Alergeny, składniki wywołujące reakcje nietolerancji.

Wymieniając składniki alergenne obecne w produkcie gotowym (bez względu na to, czy pełnią one funkcję w wyrobie gotowym czy też nie), podmioty działające na rynku spożywczym muszą wyróżnić nazwę substancji lub produktu, która odpowiada nazwie wymienionej w załączniku II rozporządzenia (WE) 1169/2011. Oto niektóre z nich: zboża zawierające gluten, jaja, orzeszki ziemne, soja, mleko, seler, gorczyca, nasiona sezamu. Nazwa składnika alergennego powinna być podkreślona za pomocą pisma wyraźnie odróżniającego ją od reszty wykazu składników np. za pomocą czcionki, stylu lub koloru pisma. Nie trzeba wymieniać alergenów, jeżeli produkt jest alergenem, np. mleko.

Zawartość netto.

Ilość netto produktu w opakowaniu, w zależności od konsystencji danego produktu, wyraża się w jednostkach: objętości – w przypadku konsystencji płynnej; masy – w przypadku konsystencji stałej, półpłynnej, mazistej, stanowiącej mieszaninę stałej i płynnej.

Data minimalnej trwałości a termin przydatności do spożycia

Termin przydatności do spożycia pojawia się, kiedy środek spożywczy z mikrobiologicznego punktu widzenia szybko się psuje i po krótkim czasie może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia ludzi. Wtedy na opakowaniu wymagany jest napis: „Należy spożyć do…” – sama data albo odesłanie do miejsca, gdzie jest podana na etykietowaniu.

Datę minimalnej trwałości stosuje się do produktów nie stanowiących zagrożenia mikrobiologicznego po upływie określonego okresu czasu/daty. Wymagane określenie „Należy spożyć przed…”, gdy data zawiera oznaczenie dnia. Jeżeli trwałość nie przekracza 3 miesięcy – podajemy dzień i miesiąc. „Należy spożyć przed końcem…” w innych przypadkach. Gdy trwałość przekracza 3 miesiące, lecz nie przekracza 18 miesięcy – oznacza się miesiąc. Przy trwałości powyżej 18 miesięcy – podajemy tylko rok.

Dane identyfikujące producenta.

Na opakowaniu należy umieścić dane rolnika, który wyprodukował środek spożywczy: imię, nazwisko, nazwę, pod którą osoba ta wykonuje działalność oraz jej adres. Konsument w ten sposób uzyskuje informację o producencie i może się do niego zwrócić o dostarczenie następnych wyrobów. W przypadku żywności pochodzenia zwierzęcego wskazane jest podanie nr weterynaryjnego.

Warunki przechowywania.

Jeżeli środki spożywcze wymagają szczególnych warunków przechowywania lub warunków użycia, należy podać je na etykiecie. Aby umożliwić odpowiednie przechowywanie lub użycie żywności po otwarciu opakowania, w stosownych przypadkach podaje się warunki przechowywania lub termin przydatności do spożycia (np. informacja „po otwarciu opakowania należy przechowywać w lodówce”, „przechowywać w temp. od+2 do +8oC”).

Oznaczenie partii produkcyjnej.

Jest to informacja umożliwiająca identyfikację produktu z danej partii produkcyjnej, ważna szczególnie w przypadku żywności z dłuższą datą minimalnej trwałości, np. sery długodojrzewające. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, np. niedopuszczalnej bakterii, w nieoznaczonej partii, ze sprzedaży wycofywane są wszystkie produkty. Czy warto? Skoro wystarczy umieścić napis: „Termin przydatności jest jednocześnie nr partii”. W przypadku produkcji żywności na małą skalę, tak jak to ma miejsce w Rolniczym Handlu Detalicznym, nr partii może być tożsamy z datą produkcji lub terminem przydatności do spożycia.

Informacja o wartości odżywczej – w RHD nie wymagana.

Żywność, w tym żywność wytwarzana ręcznie, dostarczana bezpośrednio przez wytwórcę w małych ilościach konsumentowi finalnemu lub miejscowym placówkom handlu detalicznego bezpośrednio zaopatrującym konsumenta finalnego jest zwolniona z wymogu przedstawiania obowiązkowej informacji o wartości odżywczej. Jednak bardziej świadomi konsumenci takiej informacji oczekują, dlatego to producent powinien ponownie zastanowić się czy warto?

Zawartość alkoholu w napojach o zawartości alkoholu ponad 1,2%.

W RHD nie można produkować wyrobów alkoholowych, jeżeli w przyszłości będzie to możliwe, informacja taka będzie musiała znaleźć się na etykiecie.

Kraj lub miejsce pochodzenia.

Należy podać na etykiecie: miodu, świeżego mięsa, świeżych owoców i warzyw, jeśli do produkcji ciasta używa się miodu, wtedy nie ma konieczności podawania skąd ten miód pochodzi. W pozostałych wyrobach podanie kraju pochodzenia nie jest obowiązkowe. Ogólna zasada jest taka, informacja ta jest konieczna w sytuacji, gdy zaniechanie wskazania miejsca pochodzenia mogłoby wprowadzać w błąd konsumenta co do rzeczywistego kraju, z którego pochodzi. Surowiec do produkcji żywności w RHD w 50% musi pochodzić z gospodarstwa, a w większości przypadków pochodzi w 100%, dlatego podawanie kraju pochodzenia nie jest konieczne.

Prezentacja.

Informacje te są ważne w przypadku, gdy etykieta składa się z dwóch części np. z dwóch stron słoika. W tym samym polu widzenia musi być umieszczona nazwa żywności, ilość netto żywności. Wartość odżywcza, jeżeli występuje na etykiecie (wartość energetyczna, a także ilość tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, węglowodanów, cukrów, białka oraz soli) musi zostać zaprezentowana w jednym polu widzenia.

Niektóre elementy obowiązkowej informacji żywieniowej można powtórzyć na opakowaniu, w głównym polu widzenia (zwanym powszechnie „przodem opakowania”), stosując jeden z następujących formatów:

– wartość energetyczna, lub

– wartość energetyczna, a także ilość tłuszczu, kwasów tłuszczowych nasyconych, cukrów oraz soli.

Wysokość czcionki użyta w napisach na opakowaniach nie może być mniejsza niż 1,2 mm. Tylko na bardzo małych opakowaniach, gdzie największa powierzchnia do umieszczenia informacji jest mniejsza niż 80 cm2 wysokość czcionki może wynosić 0,9 mm.

Na koniec ciekawostka. Czy wiedzą Państwo co to jest „czysta etykieta”? Jest to pojęcie używane raczej potocznie, którego nie wymaga prawo. Często słyszę o „czystej etykiecie” z ust świadomych konsumentów oraz producentów, którzy dbają o jakość. Etykieta jest „czysta”, gdy produkt posiada krótki, prosty, naturalny skład, gdy nie posiada niezliczonej ilości „E”. Czystą etykietą mogą poszczycić się rolnicy wytwarzający żywność w ramach Rolniczego Handlu Detalicznego. Wynika to z tradycyjnych metod wytwarzania, naturalnego składu produktu. Oto przykłady: jogurt składa się z mleka i żywych kultur bakterii, powidła składają się ze śliwek z ewentualnym dodatkiem cukru. Wszystkie inne dodatki powodują, że etykieta przestaje być „czysta”.

Tekst przygotowany na podstawie podstaw prawnych znakowania w UE i Polsce.

Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności. 

Rozporządzenie (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia  zwierzęcego. 

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności (…). 

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych. 

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności. 

Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 roku o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 roku w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych. 

 

Beata Chełminiak
Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego

Rolniczy handel detaliczny – wymagania z zakresu bezpieczeństwa

Rolniczy handel detaliczny (RHD) to jedna z form handlu detalicznego, w ramach której możliwa jest produkcja i zbywanie żywności przez rolników bezpośrednio konsumentom końcowym, a także zakładom prowadzącym handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego, zlokalizowanym na ograniczonym obszarze. Obszar ten obejmuje województwo, w którym ma miejsce prowadzenie produkcji żywności w ramach rolniczego handlu detalicznego oraz powiaty lub miasta stanowiące siedzibę wojewody lub sejmiku województwa, sąsiadujące z tym województwem.
„Rolniczy handel detaliczny” – handel detaliczny w rozumieniu art. 3 ust. 7 rozporządzenia nr 178/2002, polegający na produkcji żywności pochodzącej w całości lub części z własnej uprawy, hodowli lub chowu podmiotu działającego na rynku spożywczym i zbywaniu takiej żywności:
a) konsumentowi finalnemu, o którym mowa w art. 3 ust. 18 rozporządzenia
nr 178/2002, lub
b) do zakładów prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta
finalnego;
Produkcja i zbywanie żywności w ramach rolniczego handlu detalicznego:
1) mogą być dokonywane w ilościach dostosowanych do potrzeb konsumentów;
2) nie mogą stanowić zagrożenia dla bezpieczeństwa żywności i wpływać niekorzystnie na ochronę zdrowia publicznego;
3) podlegają nadzorowi organów odpowiednio Państwowej Inspekcji Sanitarnej albo Inspekcji Weterynaryjnej;
Działalność w ramach rolniczego handlu detalicznego można rozpocząć po uprzedniej rejestracji (bez obowiązku zatwierdzenia) u powiatowego lekarza weterynarii (produkty pochodzenia zwierzęcego lub żywność zawierająca jednocześnie środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego i produkty pochodzenia zwierzęcego, tj. żywność złożona) lub państwowego powiatowego inspektora sanitarnego (żywność pochodzenia niezwierzęcego). Należy pamiętać, że pisemny wniosek o wpis do rejestru zakładów do powiatowego lekarza weterynarii podmiot powinien złożyć w terminie co najmniej 30 dni przed dniem rozpoczęcia planowanej działalności. Działalność rejestrowaną można prowadzić dopiero po uzyskaniu decyzji administracyjnej o wpisie do rejestru zakładów, wydanej przez właściwego powiatowego lekarza weterynarii, w której nadaje on zakładowi weterynaryjny numer identyfikacyjny.

Nie ma obowiązku sporządzania projektu technologicznego przez podmioty zamierzające prowadzić działalność w zakresie rolniczego handlu detalicznego produktami pochodzenia zwierzęcego lub żywnością złożoną.
 zał. nr 1- wzór wniosku.
Wymagania przy prowadzeniu działalności w ramach rolniczego handlu detalicznego:
1. Żywność musi pochodzić w całości lub części z własnej uprawy, hodowli lub chowu.
2. Sprzedaż żywności, o której mowa powyżej, odbywa się z zachowaniem limitów wskazanych w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie maksymalnej ilości żywności zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego oraz zakresu i sposobu jej dokumentowania. Rodzaj oraz maksymalna ilość żywności (rocznie) zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego:
 Mleko surowe albo mleko surowe i siara – 52 000 litrów
 Surowa śmietana- 10 400 litrów
 Jaja od drobiu- 148 200 sztuk
 Jaja od ptaków bezgrzebieniowych – 800 sztuk
 Produkty pszczele nieprzetworzone, w tym miód, pyłek pszczeli, pierzga, mleczko
pszczele- w zależności od ilości rodzin pszczelich np. do 5 rodzin -150 kg, maksymalnie do 80 rodzin-2400kg
 Produkty rybołówstwa żywe lub uśmiercone i niepoddane czynnościom naruszającym ich pierwotną budowę anatomiczną lub poddane czynnościom wykrwawiania, odgławiania, usuwania płetw lub patroszenia- 1800 kg
 Żywe ślimaki lądowe z gatunków Helixpomatia, Cornuaspersumaspersum, Cornuaspersummaxima, Helixlucorum oraz z rodziny Achatinidae- 1000kg
 Żywność, w tym gotowe posiłki (potrawy), zawierająca jednocześnie środki spożywcze pochodzenia niezwierzęcego i produkty pochodzenia zwierzęcego- 2400kg
 Pieczywo cukiernicze, ciasta, ciastka- 2500kg
 Gotowe posiłki (potrawy) nie mięsne- np. pierogi 2000kg, kopytka i kluski śląskie- 4000kg, knedle z owocami- 2900kg, placki ziemniaczane 4000kg, inne 3300 kg.
 Produkty jajeczne-1300 kg
 Gotowe posiłki (potrawy) z produktów pochodzenia zwierzęcego- 1400 kg
 Produkty mleczne lub produkty na bazie siary łącznie- 2600 kg
 Produkty mięsne- 1400 kg
 Wstępnie przetworzone lub przetworzone produkty rybołówstwa- 1400 kg
 Świeże mięso zwierząt dzikich utrzymywanych w warunkach fermowych lub produkowane z tego mięsa surowe wyroby mięsne lub mięso mielone- 1100 kg
 Świeże mięso wołowe, wieprzowe, baranie, kozie, końskie lub produkowane z tego mięsa surowe wyroby mięsne lub mięso mielone- 2300 kg
 Świeże mięso drobiowe lub zajęczaków, lub produkowane z tego mięsa surowe wyroby mięsne lub mięso mielone- 2100 kg
 Wyroby cukiernicze- 700 kg

3. Surowiec mięsny wykorzystywany do produkcji żywności musi pochodzić od zwierząt gospodarskich poddanych ubojowi w rzeźni zatwierdzonej przez powiatowego ekarza weterynarii (w tym z „rzeźni rolniczych”)!!! Do produkcji żywności nie można wykorzystywać mięsa pozyskanego w ramach tzw. „uboju na użytek własny”!!!
4. Podmioty prowadzące zarówno sprzedaż bezpośrednią, jak i rolniczy handel detaliczny mogą wykorzystywać do produkcji w ramach RHD własne produkty pochodzenia zwierzęcego wyprodukowane w ramach sprzedaży bezpośredniej.
5. Podmiot prowadzący działalność RHD jest zobowiązany do prowadzenia dokumentacji ilości zbywanej żywności rocznie, odrębnie za każdy rok kalendarzowy, zawierającej następujące informacje:
 numer kolejnego wpisu,
 datę zbycia żywności,
 ilość i rodzaj zbytej żywności.
6. Zbywanie żywności nie może być dokonywane z udziałem pośrednika, z wyjątkiem zbywania takiej żywności podczas wystaw, festynów, targów lub kiermaszów, organizowanych w celu promocji żywności, jeżeli pośrednik zbywa konsumentom finalnym żywność:
a) wyprodukowaną przez tego pośrednika w ramach rolniczego handlu detalicznego,
b) wyprodukowaną przez inny podmiot prowadzący rolniczy handel detaliczny na obszarze powiatu, w którym pośrednik ten prowadzi produkcję żywności w ramach rolniczego handlu detalicznego, lub na obszarze powiatu sąsiadującego z tym powiatem. Pośrednik prowadzący rolniczy handel detaliczny, zbywający żywność wyprodukowaną przez inny podmiot prowadzący taki handel podczas wystawy, festynu, targu lub kiermaszu:
– prowadzi dokumentację umożliwiającą określenie ilości tak zbywanej żywności
odrębnie dla każdego podmiotu;
Dokumentacja zawiera:
 numer kolejnego wpisu,
 datę zbycia żywności,
 ilość i rodzaj zbytej żywności,
 miejsce zbycia żywności,
 imię, nazwisko oraz adres albo nazwę, siedzibę oraz adres pośrednika, który zbywał żywność podczas wystawy, festynu, targu lub kiermaszu.
– przekazuje dokumentację, podmiotowi, którego żywność zbywał, niezwłocznie po zakończeniu wystawy, festynu, targu lub kiermaszu.
Dokumentacja, o której mowa w punkcie 5 i 6 prowadzona jest na bieżąco, uzupełniana niezwłocznie po każdorazowym zbyciu żywności konsumentowi finalnemu. Przechowywana jest przez dwa lata, licząc od końca roku kalendarzowego, za który została sporządzona.
7. Podmiot prowadzący działalność RHD (dotyczy również pośredników) jest zobowiązany, w miejscu zbywania żywności konsumentowi finalnemu, do umieszczenia czytelnej i widocznej dla konsumenta informacji zawierającej:
 napis „rolniczy handel detaliczny”,
 dane obejmujące:
 imię i nazwisko albo nazwę i siedzibę podmiotu prowadzącego rolniczy handel
detaliczny,
 adres miejsca prowadzenia produkcji tej żywności,
 weterynaryjny numer identyfikacyjny podmiotu prowadzącego rolniczy
handel detaliczny
Powyższy wymóg nie dotyczy miejsc zbywania żywności zlokalizowanych w zakładach prowadzących handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsument finalnego- np.: sklepy, restauracje.
8. Podmiot prowadzący działalność RHD jest zobowiązany zapewnić spełnienie wymagań weterynaryjnych zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych oraz w przepisach wydanych w trybie tego rozporządzenia dotyczących:
 pomieszczeń,
 sprzętu,
 instalacji i narzędzi,
 wody i lodu,
 higieny osobistej,
 warunków higienicznych i temperaturowych podczas produkcji, magazynowania i transportu,
 odpadów żywnościowych,
 opakowań,
 transportu,
 szkoleń.
Przepisy te przewidują między innymi, że w przypadku, gdy produkcja prowadzona jest przy wykorzystaniu pomieszczeń używanych głównie jako prywatne domy mieszkalne (np. przy wykorzystaniu sprzętu i urządzeń gospodarstwa domowego w kuchni domowej), zamiast wymogów
określonych w załączniku II w rozdziale I oraz II ww. rozporządzenia nr 852/2004, obowiązują wymogi
określone w jego załączniku II w rozdziale III (uproszczone wymagania higieniczne). Podmioty prowadzące handel detaliczny z przeznaczeniem dla konsumenta finalnego, są zobowiązane przestrzegać wymogów, istotnych z punktu widzenia bezpieczeństwa konsumentów, dotyczących identyfikowalności żywności, o których mowa w rozporządzeniu nr 178/2002 oraz 852/2004. Oznacza to, że podmioty te powinny utworzyć system identyfikacjiumożliwiający im zidentyfikowanie zakładów, którym dostarczyli wyprodukowaną żywność oraz identyfikację dostarczonych do tych zakładów środków spożywczych, np. prowadzić odpowiednią dokumentację w zeszycie. Im wyższe jest ryzyko związane z wprowadzaniem do obrotu danego rodzaju żywności tym wymagania weterynaryjne są bardziej restrykcyjne. !!! Za bezpieczeństwo produkowanej żywności w ramach RHD odpowiada producent!!!
9. Żywność sprzedawana w ramach rolniczego handlu detalicznego musi spełniać wymagania w zakresie oznakowania, stosownie do przepisów określonych w:
 Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października
2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004;
 Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych;
 Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu znakowania niektórych grup i rodzajów artykułów rolnospożywczych
kodem identyfikacyjnym partii produkcyjnej.
10. Podmiot prowadzący rolniczy handel detaliczny powinien przeprowadzać we własnym zakresie
czynności sprawdzające dotyczące:
 spełniania wymagań określonych dla wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, jeżeli pobiera wodę z własnego ujęcia w procesie produkcyjnym – co najmniej raz w roku,
 posiadania przez osoby, mające kontakt z produktami pochodzenia zwierzęcego przy wykonywaniu czynności związanych z produkcją i sprzedażą, orzeczenia lekarskiego o zdolności do wykonywania prac, przy których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia lub choroby zakaźnej na inne osoby.
Najważniejsze przepisy Unii Europejskiej i krajowe z zakresu bezpieczeństwa żywności
mające w całości lub w pewnym zakresie zastosowanie do Rolniczego Handlu Detalicznego
I. Prawo UE:
1. Rozporządzenie (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r.
ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. U. UE. L. z 2002 r. Nr 31, str. 1 ze zmianami)
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 852/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych oraz w przepisach wydanych w trybie tego rozporządzenia;
3. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 931/2011 z dnia 19 września 2011 r. w sprawie
wymogów dotyczących możliwości śledzenia ustanowionych rozporządzeniem (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 242, str. 2) – zastosowanie wyłącznie w zakresie sprzedaży bezpośredniej do zakładów prowadzących handel detaliczny bezpośrednio zaopatrujących konsumenta końcowego,
4. Rozporządzenie (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczególne przepisy dotyczące higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. UE. L. z 2004 r. Nr 139, str. 55 ze zmianami) – zastosowanie wyłącznie w zakresie wskazanym w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2016 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej (Dz. U. poz. 1703),
5. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października
2009 r. określające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego) (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 300, str. 1 ze zm.),
6. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 142/2011 z dnia 25 lutego 2011 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, oraz w sprawie wykonania dyrektywy Rady 97/78/WE w odniesieniu do niektórych próbek i przedmiotów zwolnionych z kontroli weterynaryjnych na granicach w myśl tej dyrektywy (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 54, str. 1 ze zmianami),
7. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października
2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004;
II. Prawo krajowe:
1. Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 1252 ze zmianami).,
2. Ustawa z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 824 ze zmianami).,
3. Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników (Dz.U. z 2018 r. poz. 2242)
4. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie maksymalnej ilości żywności zbywanej w ramach rolniczego handlu detalicznego oraz zakresu i sposobu jej dokumentowania (Dz.U. z 2016 poz. 2159).,
5. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych rodzajów środków spożywczych (Dz.U. z 2015 r poz. 29 ze zmianami).,
6. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobu znakowania niektórych grup i rodzajów artykułów rolnospożywczych
kodem identyfikacyjnym partii produkcyjnej (Dz.U z 2004 roku, nr 83 poz. 772).,
7. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 797 ze zm.),
8. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 października 2016 r. w sprawie produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego pochodzących z obszaru podlegającego ograniczeniom w zakresie zdrowia zwierząt (Dz. U. z 2016 r. poz. 1762).,
9. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 sierpnia 2014 r. w sprawie wzoru
dokumentu handlowego stosowanego przy przewozie, wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego i produktów pochodnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1222),

Do pobrania: Wzór-wniosku-RHD

lek. wet. Barbara Biały
Wojewódzki Inspektorat Weterynarii w Bydgoszczy
Bydgoszcz 27 maja 2020r.

Winnice w województwie kujawsko-pomorskim

Uprawa winorośli w Polsce ma ponad tysiącletnią tradycję. W średniowieczu winiarze należeli do książęcej ludności służebnej. Wino na potrzeby liturgiczne produkowali także mnisi, głównie benedyktyni i cystersi, sadząc winorośl w przyklasztornych gospodarstwach, a od XIV w. jej uprawą trudnili się także mieszczanie.

Współcześnie regiony uprawy winorośli w Polsce pokrywają się z obszarami tradycyjnie związanymi z „kulturą wina”, tj. część zachodnia i południowo-zachodnia oraz południowa i południowo-wschodnia kraju. Na pozostałych obszarach Polski możliwa jest uprawa amatorska, a tylko w nielicznych regionach o korzystnym mikroklimacie – uprawa do celów handlowych.

W publikacji III Polskiego Konwentu Winiarzy zgłoszone winnice i powstałe z nich wina podzielono na sześć regionów. Wyodrębniono je na podstawie warunków przyrodniczych, wspólnych tradycji winiarskich oraz granic administracyjnych (małe i słabo rozwinięte regiony są włączane do większych – jak w przypadku sandomierskiego rejonu uprawy winorośli zaliczonego do regionu małopolskiego):

Już od kilku lat rośnie w Polsce zainteresowanie uprawą winorośli i produkcją wina. Statystyki są optymistyczne. Wraz z liczbą producentów zwiększa się też z roku na rok powierzchnia samych winnic. Jak podaje Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa uprawiana powierzchnia winorośli wynosi w Polsce obecnie 465,61 ha. Łącznie w całej Polsce producentów wina jest już 294, podczas gdy rok temu było ich 230, a dwa lata temu – 201.

 

Rok gospo-darczy Liczba produ-centów Uprawiana powierzchnia winorośli ogółem (w ha) Powierzch-nia, z której dokonano zbioru winogron z przeznaczeniem do wyrobu wina
(w ha)
Zbiory winogron ogółem

(w kwintalach)

Ilość winogron przeznaczonych do wyrobu wina Wielkość produkcji wina (w hl) Sprzedaż w danym roku gospodarczym

(w hl)

        czerwone białe razem   Czerwone białe razem  
2009/2010 21 30,01 30,35 301,93 296,32 598,25 b.d. 174,52 237,97 412,49 b.d.
2010/2011 20 37,02 28,90 369,30 341,99 711,29 662,70 245,03 192,10 437,10 247,88
2011/2012 26 51,28 20,98 222,58 461,35 683,93 680,73 173,39 255,08 428,40 294,42
  35 96,87 67,99 691,99 748,08 1440,07 1436,93 463,01 440,04 903,05 276,79
  49 99,49 84,07 1561,04 1593,12 3154,16 3131,20 1021,33 957,95 1979,28 802,82
  76 134,35 130,97 2233,21 2285,08 4518,29 4499,89 1315,08 1422,02 2737,10 1524,07
  103 194,24 161,50 3640,79 4477,35 8118,14 8093,36 2380,09 2755,26 5135,35 2124,82
  150 221,23 204,60 4769,17 6125,45 10894,64 10849,97 31,19,56 3874,26 6993,82 2990,63
  201 331,38 240,74 3346,74 4681,55 8028,29 7976,20 2211,31 2995,82 5207,13 3963,66
  230 394,84 300,57 7302,24 11443,56 18745,80 1821,33 4954,95 7761,53 12716,48 6343,00
  294 465,61              

W województwie kujawsko-pomorskim zarejestrowanych jest 13 producentów wina, a powierzchnia winnic nieustannie wzrasta.

Powyżej – rynek wina w liczbach (lata gospodarcze 2009/2010 – 2019/2020). Dane na dzień 31.01.2020 r. pobrane ze strony: http://www.kowr.gov.pl/interwencja/wino

Jedną z winnic znajdującą się na terenie województwa kujawsko-pomorskiego jest Winnica przy Talerzyku w miejscowości Topolno, prowadzona przez rodzinę Janasińskich. Wspaniale położona w pradolinie Dolnej Wisły w Zespole Parków Krajobrazowych. Winnica początek swojego istnienia datuje na 2010 rok. Nasadzenia obejmują 2 tysiące winorośli. Do najbardziej znanych szczepów uprawianych na winnicy należą: Solaris, Bianca, Regent oraz Rondo, z których powstają białe i czerwone wina. Południowo-zachodni stok o niewielkim nachyleniu gwarantuje doskonałe nasłonecznienie, a naturalną osłonę stanowi rzeka Wisła. Produkcja wina odbywa się z ręcznie zebranych i wyselekcjonowanych owoców. Właściciele winnicy spełniając życiową pasję, otrzymali dużo nagród i wyróżnień za efekty swojej działalności.

Mówiąc o winnicach w województwie warto wspomnieć również o Winnicy Irena. Jest ona częścią gospodarstwa rolnego o powierzchni 11 ha. Położoną w Wilczkowie nad Jeziorem Żnińskim Dużym, koło Żnina. Pierwsze winorośla posadzono w 2015 roku. Winnica zajmuje obecnie 0,8 ha, na których rośnie 2 050 krzewów odmian: Solaris, Krystaly, Swenson Red, Marechal Foch, Leon Millot, a obecnie dosadzany jest Regent. Właściciele gospodarstwa planują również prowadzenie działalności enoturystycznej, dlatego rozpoczęto już budowę budynku, w którym przewidziana jest sala degustacyjna oraz miejsca noclegowe dla gości.

Bardzo znana na Ziemi Krajeńskiej jest Winnica Słoneczny Zakątek położona w Śmielinie. Właścicielka Magdalena Różniak pierwsze 6 450 krzewów posadziła w październiku 2012 roku. Wybrała sadzonki: Regent, Rondo, Seyval Blanc, Solaris, Adalmina, Aurora, Johanniter, Hibernal, Marechal Foch, Leon Millot, Swenson Red oraz Frontenac. Początkowo winnica miała powierzchnię 2,5 ha, dzisiaj jej powierzchnia to 4 ha, na których rośnie 10 950 krzewów. W 2014 roku dosadzono nowe odmiany: Saint Pepin, La Cresent, Jutrzenka, a także powiększono nasadzenia Solarisa, Regenta i Seyval Blanc. Pierwsze wina powstały jesienią 2014 roku, a obecnie produkuje się rocznie około 25 tys. butelek. Winnica Słoneczny Zakątek została doceniona i zdobyła wiele nagród w Polsce i na świecie, m.in. New York International Wine Competition 2017, Berlin International Wine Competition 2017 i Polska Winnica Roku 2017.

 

Własną winnicę wymarzyła sobie również pani Agnieszka Taraszkiewicz z Krzyżówek koło Lipna. Jej Bona Terra funkcjonuje już od 8 lat. W winnicy rosną bardzo dobre gatunki winorośli: Regent i Rondo, Cabernet Cortis, Hibernal oraz Seyval Blanc. Powierzchnia winnicy obecnie to 5,5 ha. Właścicielka nie skupia się tylko na wytwarzaniu wina, ale też na organizowaniu imprez związanych z winem i działalnością edukacyjną. Winnica Bona Terra jest pięknym i wyjątkowym miejscem, położonym na morenowym wzgórzu, zbudowanym na pasji i wiedzy. Pani Agnieszka została laureatką XXVI edycji konkursu i zdobywczynią tytułu „ROLNIK – FARMER ROKU” w kategorii – działy specjalne produkcji rolnej. (Red.: wywiad z panią Agnieszką opublikowaliśmy w październiku ubiegłego roku).

Obecnie winiarze mają małe winnice, bo kultura picia wina w Polsce dopiero się tworzy. Zauważyć można jednak, że z roku na rok wzrasta zainteresowanie winnicami. Polskie wina stają się powoli coraz bardziej popularne w Europie, są doceniane na międzynarodowych konkursach.

Źródło:

http://www.winokultura.pl/

http://www.kowr.gov.pl/interwencja/wino

http://www.winformacja.pl/winnice-kujaw

Mirosława Wajnert

Kujawsko-Pomorski

Ośrodek Doradztwa Rolniczego   

Fot. A. Budzyńska