Dział Rozwoju Obszarów Wiejskich

Przepisy prawne

Formy produkcji i sprzedaży żywności w gospodarstwie rolnym

Część II. Sprzedaż bezpośrednia

Jest to druga, po dostawach bezpośrednich (dot. produktów roślinnych nieprzetworzonych), prosta forma wprowadzania do obrotu żywności nieprzetworzonej, tym razem pochodzenia zwierzęcego. Dzięki niej rolnik może w dogodny sposób sprzedawać np. jaja, miód, tuszki drobiowe wyprodukowane we własnym gospodarstwie. Sprzedaż bezpośrednia, zgodnie z przepisami prawa krajowego, odnosi się do nieprzetworzonych produktów pochodzenia zwierzęcego i dopuszcza się do niej wyłącznie produkty wyprodukowane z własnych surowców, przez podmiot prowadzący działalność w zakresie produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego.

 

Źródło: opracowanie własne

 

Rejestracja tego typu działalności następuje we właściwym, ze względu na miejsce prowadzenia produkcji, powiatowym inspektoracie weterynarii. Organy urzędowej kontroli żywności, w ramach sprawowanego nadzoru, mogą przeprowadzać kontrole przestrzegania zasad higieny oraz pobierać próbki żywności do badań laboratoryjnych.

Limity ilościowe

Sprzedaż bezpośrednia wiąże się z pewnymi ograniczeniami – są to limity ilościowe. W zależności od produktu wyrażone są w sztukach, kilogramach lub litrach, a limit dotyczy tygodnia lub określony jest w przedziale rocznym.

Wielkość, zakres i obszar produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej – czyli jakie produkty i w jakich ilościach dopuszcza się do sprzedaży bezpośredniej.

Powiatowy lekarz weterynarii właściwy ze względu na miejsce prowadzenia produkcji, na wniosek producenta, może wyrazić zgodę na przekroczenie w danym tygodniu wielkości produkcji tych produktów (z wyjątkiem tusz i podrobów zwierzyny łownej, żywych ślimaków lądowych, jaj pozyskanych od ptaków bezgrzebieniowych), pod warunkiem zachowania rocznego limitu wielkości tej produkcji, który wynosi:

1) 2 500 sztuk – w przypadku tusz indyków, wraz z podrobami pozyskanymi z tych indyków;

2) 10 000 sztuk – w przypadku tusz innych gatunków drobiu, wraz    z podrobami pozyskanymi z tego drobiu;

3) 5 000 sztuk – w przypadku tusz zajęczaków, wraz z podrobami pozyskanymi z tych zajęczaków;

4) 52 000 litrów – w przypadku mleka surowego albo mleka surowego i siary;

5) 10 400 litrów – w przypadku surowej śmietany;

6) 127 400 sztuk – w przypadku jaj pozyskanych od drobiu.

 

 

Źródło: opracowanie własne

 

Dokumentowanie sprzedaży

Istnieje obowiązek prowadzenia    i przechowywania dokumentacji, zawierającej informacje o ilości sprzedanych w danym tygodniu/miesiącu produktów i wynikach czynności sprawdzających oraz przeprowadzonych badaniach. Wynika on z potrzeby udokumentowania, że rolnik mieści się w ograniczeniach ilościowych wskazanych w rozporządzeniu. Rejestr ten nie musi zawierać żadnych danych finansowych. Dokumentację przechowuje się przez rok następujący po roku, w którym została sporządzona i udostępnia się na żądanie właściwego powiatowego lekarza weterynarii.

Obszar sprzedaży

Sprzedaż bezpośrednia może odbywać się do:

  1. Konsumenta końcowego

– w miejscach, w których odbywa się produkcja tych produktów;

– na targowiskach;

– z obiektów lub urządzeń ruchomych lub tymczasowych, w tym ze specjalistycznych środków transportu, znajdujących się na terenie miejsc, w których odbywa się produkcja tych produktów, na terenie targowisk lub poza nimi.

  1. Do zakładów prowadzących handel detaliczny bezpośrednio zaopatrujących konsumenta końcowego (np. restauracje, sklepy, stołówki).

W przypadku niektórych produktów, takich jak np. mleko, śmietana, jaja, sprzedaż może być prowadzona z urządzeń dystrybucyjnych przeznaczonych do sprzedaży żywności, znanych powszechnie pod nazwą „mlekomaty”, „jajomaty”, spotykanych często przy dużych miejskich targowiskach.

Źródło: opracowanie własne

 

Wymagania weterynaryjne

Rozporządzenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 30 września 2015 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej określa wymagania weterynaryjne jakie powinny być spełnione przy produkcji i wymagania weterynaryjne dla miejsc prowadzenia sprzedaży – szczegółowo w odniesieniu do każdego rodzaju produktu, jaki jest dopuszczony do tej formy sprzedaży. Osobno dla tusz lub podrobów pozyskanych z drobiu, zajęczaków, produktów rybołówstwa itd. Producent, który decyduje się na podjęcie działalności w ramach sprzedaży bezpośredniej, powinien zapoznać się z tymi wymaganiami, aby móc je stosować w praktyce.

W ramach sprzedaży bezpośredniej bardzo popularna jest produkcja jaj. Poniżej wybrane wymagania weterynaryjne, jakie powinny być spełnione przy ich produkcji i w miejscach prowadzenia sprzedaży:

– jaja przeznaczone do sprzedaży bezpośredniej: są czyste, suche, pozbawione obcych zapachów oraz skutecznie zabezpieczone przed wstrząsami i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych;

– dostarcza się konsumentom końcowym nie później niż w terminie do 21 dni od dnia ich zniesienia;

– do produkcji i sprzedaży bezpośredniej jaj oraz sprzedaży bezpośredniej z urządzeń dystrybucyjnych do sprzedaży żywności, stosuje się odpowiednie wymagania weterynaryjne;

– podmiot prowadzący działalność  w zakresie produkcji jaj przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej prowadzi i przechowuje dokumentację, zawierającą informacje o: ilości sprzedanych produktów w danym: tygodniu – w przypadku jaj pozyskanych od drobiu, miesiącu – w przypadku jaj pozyskanych od ptaków bezgrzebieniowych.

Podatek dochodowy i VAT

Sprzedaż własnych produktów rolnych (poza działami specjalnymi produkcji rolnej) podlega zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku VAT. Przysługuje też zwolnienie z obowiązku stosowania kasy fiskalnej bez względu na wartość przychodu.

Beata Chełminiak, KPODR

 

 

Opracowano na podstawie:

– Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2015 r. w sprawie wymagań weterynaryjnych przy produkcji produktów pochodzenia zwierzęcego przeznaczonych do sprzedaży bezpośredniej,

– Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,

– Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług,

– Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 2021 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących.

Koła Gospodyń Wiejskich – spotkanie aktywnych kobiet w Tłuchowie!

Jak co roku od latu wielu w naszym kraju 8 marca obchodzimy święto – Dzień Kobiet.

Ale czy wiemy skąd się wywodzi i jakie są jego początki?

Już w starożytnym Rzymie obchodzono Matronalia. Święto przypadające na pierwszy tydzień marca, związane było z początkiem nowego roku, macierzyństwem i płodnością. Tego dnia mężowie wręczali swoim żonom prezenty i spełniali ich życzenia. Same kobiety składały bogini w ofierze kwiaty i modliły się o szczęście w życiu małżeńskim, zaś w domu wyprawiały poczęstunek dla swoich niewolników.

Istnieje kilka wersji związanych z dokładnym pochodzeniem tego święta. Jedna z nich, choć niepotwierdzona przez źródła historyczne głosi, że Dzień Kobiet należy traktować jako upamiętnienie ofiar pożaru, do którego doszło w nowojorskiej fabryce tekstyliów Triangle Shirtwaist. W miejscu tym zginęło 129 strajkujących przeciwko wyzyskowi kobiet.

Dzień Kobiet odbył się po raz pierwszy 18 lutego 1909 roku w Stanach Zjednoczonych i miał zostać zapoczątkowany przez Socjalistyczną Partię Ameryki, po słynnych nowojorskich protestach kobiet domagających się równego traktowania w miejscu pracy. Historykom jednak nie udało się ustalić bezpośrednich przyczyn organizacji tych nietypowych obchodów.

Obecnie Dzień Kobiet jest oficjalnym świętem w wielu państwach całego świata, m.in. w Albanii, Bułgarii, Chinach, Włoszech czy w odległym Burkina Faso. Mężczyźni obdarowują kobiety kwiatami i drobnymi podarunkami. W niektórych krajach (jak Rumunia) dzień ten jest traktowany na równi z dniem matki, podczas którego dzieci ofiarują prezenty swoim matkom i babciom.

W Rosji i na Białorusi Dzień Kobiet jest wolny od pracy. Co ciekawe, zamiast kwiatków kobiety dostają wtedy gałązki akacji srebrzystej. Dzień Kobiet stał się tam świętem narodowym już za Lenina, którego przekonała do jego ustanowienia feministka bolszewicka Aleksandra Kołłontaj.

Jak obchodzono dzień kobiet w Polsce dawniej?

Chyba największą popularność święto miało w czasach PRL-u, w latach 70-tych, kiedy to wszystkim paniom w zakładach pracy, instytucjach czy szkołach, obowiązkowo wręczano kwiaty, najczęściej były to goździki, z dołączoną paczką rajstop oraz niezwykle pożądaną wówczas kawą.

Jak obchodzimy Dzień Kobiet obecnie?

Wielu mężczyzn wciąż pamięta o święcie swoich pań, matek, żon, partnerek oraz córek. Bardzo często wręczane są kwiaty, drobne podarunki oraz słodycze. W tym dniu organizowanych jest wiele happeningów, spotkań nawiązujących do praw kobiet oraz równego ich traktowania.

Spotkanie Kół Gospodyń Wiejskich z gminy Tłuchowo, zostało również zorganizowane przy okazji tego święta.

Dzięki zaangażowaniu pana Krzysztofa Dąbkowskiego, wójta i dobrej organizacji pani Wioletty Krzysztoforskiej, kierownik Gminnego Ośrodka Kultury, Koła Gospodyń Wiejskich z regionu Tłuchowa miały okazję spotkać się, porozmawiać o kolejnych działaniach i pomysłach, których kobietom z tego regionu nie brakuje!

Przedstawiciel KPODR zaprezentował swoje doświadczenia z zakresu rolnictwa społecznego m.in. dotyczące funkcjonowania gospodarstw opiekuńczych, zagród edukacyjnych w województwie kujawsko-pomorskim. Następnie Pani Anna Witt z OWES w Toruniu przedstawiła możliwości funkcjonowania podmiotów ekonomii społecznej na obszarach wiejskich. Koła zasiadły przy jednym stole, na którym gościły przepyszne ciasta wypiekane przez gospodynie, cudne pączki ziemniaczano-dyniowe serwowane przez Stowarzyszenie KGW Jagna z Tłuchowa. Chór „Seniorki” umilał spotkanie. Stowarzyszenie KGW Jagna w bardzo ciekawy sposób przedstawiło na scenie inscenizację dot. zmiany roli kobiety na wsi na przestrzeni wieków.

Koła gospodyń wiejskich mogą zarabiać

9 listopada 2018r. uchwalono nową ustawę o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U., poz. 2212), daje ona kołom możliwość posiadania osobowości prawnej, prowadzenia działalności zarobkowej (np. sprzedaży wyrobów sztuki ludowej, czy żywności regionalnej) oraz pozyskiwania dotacji. Dotyczy kół, które działają w oparciu o ustawę o kółkach rolniczych lub prawo stowarzyszeniowe, zarówno istniejących jak i nowo powstających organizacji.

Według ustawy, KGW w swoich działaniach powinno przede wszystkim wspierać rozwój obszarów wiejskich oraz dążyć do poprawy sytuacji społeczno-zawodowej kobiet na wsi i ich rodzin. 

Wśród zadań statutowych koła powinny zostać ujęte m.in.: 

  • prowadzenie działalności społeczno-wychowawczej i oświatowo-kulturalnej w środowiskach wiejskich
  • rozwijanie obszarów wiejskich
  • wspieranie przedsiębiorczości kobiet
  • działanie na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi
  • upowszechnianie i rozwój form współdziałania oraz metod racjonalnego prowadzenia gospodarstwa domowego
  • reprezentowanie środowiska kobiet wiejskich przed administracją publiczną
  • rozwijanie kultury ludowej, zwłaszcza lokalnej i regionalnej

Do 27 grudnia 2018 r. koła ujęte w rejestrze mogły starać się o dofinansowanie swojej statutowej działalności. Wysokość pomocy była uzależniona od liczby członków ustalonej na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy, według danych wynikających z Krajowego Rejestru Kół Gospodyń Wiejskich. Stawki pomocy dla KGW w 2018 r. wynosiły: 3 tysiące złotych, jeśli koło gospodyń liczy nie więcej niż 30 osób, 4 tysiące złotych dla kół od 31 do 75 członków, 5 tysięcy złotych – powyżej 75 osób w kole.

W 2019 r. koło może nadal starać się o wpis do Krajowego Rejestru, jednak nie jest znany termin kolejnego naboru o pomoc.

Co zrobić aby zarejestrować koło?

Krajowy Rejestr Kół Gospodyń Wiejskich jest prowadzony przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). By dokonać  rejestracji należy zwrócić się  do powiatowego biura ARiMR, przy czym koło może założyć minimum 10 osób. Gospodynie powinny przedłożyć statut KGW lub oświadczenie, że koło będzie działać w oparciu o tzw. wzorcowy statut, załączony do ustawy.

Ustawa wskazuje, że na terenie jednej wsi może mieć siedzibę jedno koło gospodyń wiejskich a członkowie koła muszą zamieszkiwać we wsi leżącej na terenie działalności koła. Pozostałe koła działają na zasadzie np. prawa o stowarzyszeniach. Terenem działalności koła może być jedna bądź więcej wsi.

Składany do ARiMR wniosek m.in. zawiera:

  • listę założycieli koła, oraz ich miejsce zamieszkania
  • informację o osobie lub osobach wyznaczonych do reprezentacji koła oraz o sposobie tej reprezentacji;
  • oświadczenia założycieli koła o woli wejścia w skład jego członków oraz o miejscu zamieszkania na obszarze wsi mającej być terenem działalności koła
  • adres do doręczeń
  • własnoręczne podpisy założycieli
  • własnoręczne podpisy osób wybranych w skład komitetu założycielskiego

Postępowanie w sprawach o wpis lub zmianę wpisu koła gospodyń wiejskich do rejestru jest wolne od opłat. Krajowy Rejestr Kół Gospodyń Wiejskich jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze oraz otrzymać nieodpłatnie poświadczone odpisy, wyciągi, zaświadczenia i informacje z rejestru.

Koła mają możliwość korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej. Listę i lokalizację punktów pomocy prawnej można znaleźć pod adresem: www.darmowapomocprawna.ms.gov.pl  

Łącznie w całym kraju, do końca grudnia zarejestrowało się 4720 kół. Przypomnijmy, że przedstawiając projekt ustawy rząd szacował liczebność KGW w kraju na ok. 21 tysięcy kół powstałych w ramach kółek rolniczych oraz kilka tysięcy działających jako zespoły ludowe i stowarzyszenia (powstałe po 2004 r.). 

Opr.: Justyna Lesiewicz

Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie

Fot. OWES Toruń

Fot. J. Lesiewicz KPODR

Ustawa o KGW już obowiązuje

  •  

Prezydent podpisał 27 listopada 2018 roku ustawę o kołach gospodyń wiejskich (KGW). Nowe prawo określa m.in. formy i zasady zrzeszania się, tryb zakładania i organizację kół gospodyń wiejskich. Podstawowym celem ustawy jest nadanie osobowości prawnej kołom oraz wsparcie ich działalności na rzecz rozwoju przedsiębiorczości na terenach wiejskich oraz kultywowania folkloru i polskiej tradycji.

W myśl nowej ustawy KGW jest dobrowolną, niezależną od administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, samorządną społeczną organizacją mieszkańców wsi. Według nowego prawa KGW powinny w szczególności:

– prowadzić działalność społeczno-wychowawczą i oświatowo-kulturalną w środowiskach wiejskich;

– prowadzić działalność na rzecz wszechstronnego rozwoju obszarów wiejskich;

– wspierać rozwój przedsiębiorczości kobiet;

– inicjować i prowadzić działania na rzecz poprawy warunków życia i pracy kobiet na wsi;

– upowszechniać i rozwijać formy współdziałania, gospodarowania i racjonalne metody prowadzenia gospodarstw domowych;

– reprezentować interesy środowiska kobiet wiejskich wobec organów administracji publicznej;

– rozwijać kulturę ludową, w tym w szczególności kulturę lokalną i regionalną.

Koło gospodyń wiejskich podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Kół Gospodyń Wiejskich, prowadzonego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Nadzór nad działalnością kół gospodyń wiejskich sprawuje Prezes ARiMR, który może badać sprawozdania koła pod kątem ich rzetelności, dokonywać kontroli działalności koła, dokonywać innych przewidzianych prawem czynności w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania koła. Do czasu rejestracji koła gospodyń wiejskich, a następnie do czasu wyboru zgodnie ze statutem jego organów w imieniu koła działa komitet założycielski. W praktyce będzie odbywać się w ten sposób, że komitet założycielski danego KGW musi złożyć wniosek wraz ze statutem koła do biura powiatowego ARiMR. Koło uzyskuje osobowość prawną w momencie wpisania do rejestru. Wniosek musi zawierać listę założycieli koła zawierającą ich imiona i nazwiska oraz miejsce zamieszkania, oświadczenia założycieli koła o woli wejścia w skład jego członków oraz o miejscu zamieszkania na obszarze wsi mającej być terenem działalności koła, adres do doręczeń, własnoręczne podpisy założycieli, informacje                                  o osobie lub osobach umocowanych do reprezentacji koła i sposobie tej reprezentacji, własnoręczne podpisy osób wybranych w skład komitetu założycielskiego. Nazwa koła gospodyń wiejskich odróżnia tworzone koło od innych kół, w szczególności przez odniesienie się do terenu działalności koła.

Z inicjatywą założenia koła może wystąpić co najmniej 10 osób. Członkiem koła gospodyń wiejskich może być każda osoba, która ukończyła 18 lat i której miejscem zamieszkania jest wieś będąca terenem działalności koła. Za zgodą przedstawicieli ustawowych w działalności KGW mogą brać także udział osoby, które ukończyły 13 lat. Na terenie jednej wsi można utworzyć tylko jedno koło gospodyń wiejskich, które jako pierwsze zarejestruje się w ARiMR. Dotyczy to także dotychczas działających Kół Gospodyń Wiejskich, które mogą składać wniosek do rejestru lub złożyć wniosek o rezygnacji z prawa pierwszeństwa. Takie stanowisko winno zostać zajęte w ciągu miesiąca od dnia wejścia ustawy KGW. Można być tylko członkiem jednego koła. Terenem działalności koła może być jednak jedna lub więcej wsi. Zatem może zdarzyć się sytuacja, że na terenie jednej wsi będą działały dwa lub więcej kół. Koła mogą współpracować i współdziałać ze sobą, zrzeszać się i tworzyć związki kół gospodyń wiejskich. Związek może być utworzony z inicjatywy co najmniej dwóch kół, które zadeklarują członkostwo w  związku w drodze uchwały podjętej przez zebranie członków kół.

Koło gospodyń wiejskich nabywając osobowość prawną z chwilą dokonania wpisu do rejestru może prowadzić działalność zarobkową, w tym działalność gospodarczą. Oznacza to, że koła gospodyń będą mogły pracować na własny rachunek. Majątek koła gospodyń wiejskich powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów                                                                            z majątku koła oraz z ofiarności publicznej. Koło gospodyń wiejskich, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Dochód z działalności koła gospodyń wiejskich służy realizacji celów statutowych                                                i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków. W nowym prawie przewidziano możliwość prowadzenia przez koło uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów w przypadku, gdy osiągają przychody wyłącznie z działalności statutowej z tytułu składek członkowskich, darowizn, zapisów, dotacji, sprzedaży wyrobów sztuki ludowej, w tym rękodzieła i rzemiosła ludowego i artystycznego, lub żywności regionalnej,  z tytułu sprzedaży, najmu lub dzierżawy składników majątkowych,  z tytułu odsetek od środków pieniężnych na rachunkach bankowych lub rachunkach                                              w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, prowadzonych w związku z wykonywaną działalnością, w tym także odsetek od lokat terminowych oraz innych form oszczędzania, przechowywania lub inwestowania tworzonych na tych rachunkach, nie posiadają statusu organizacji pożytku publicznego. W roku poprzedzającym rok podatkowy osiągnęły przychody, o których mowa powyżej w wysokości nieprzekraczającej 100 000 zł. Uproszczona ewidencja obejmuje zbiory zapisów, obrotów (sum zapisów), które tworzą zestawienie przychodów i kosztów, zestawienie przepływów finansowych, wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych związanych z prowadzoną działalnością. Koło może także otrzymać z budżetu państwa pomoc finansową w okresie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy o KGW, przeznaczoną na realizację zadań statutowych. Pomoc finansowa przyznawana jest w drodze decyzji Prezesa ARiMR na złożony przez KGW wniosek. Wysokość tej pomocy wynosi od 3 000 zł do 5 000 zł w zależności od liczby członków. W 2018 roku wniosek o przyznanie pomocy może być złożony nie później niż do 27 grudnia. Koło gospodyń wiejskich zgłasza do rejestru ich liczbę do 28 lutego każdego roku i podaje wówczas listę aktualną na 31 grudnia poprzedniego roku. Do listy należy dołączyć oświadczenia członków koła o miejscu zamieszkania na obszarze wsi będącej terenem działalności koła.

Piotr Sawa

Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego 

Fot. A. Hapka, M. Iwińska

W rolnictwie trzeba się ubezpieczać

  • Oferta ubezpieczeniowa dla rolników jest w Polsce stale poszerzana, szczególnie co do przedmiotu i zakresu czynników ryzyka. Najważniejszy jest podział na ubezpieczenia obowiązkowe i dobrowolne (rys. 1).

Na mocy ustawy z 20 września 1984 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych [Dz.U. 1984 nr 45, poz. 242] wprowadzono bardzo szeroki zakres ubezpieczeń obowiązkowych w rolnictwie. Niestety, zniesienie obowiązku ubezpieczenia upraw w Polsce wprowadzone ustawą o działalności ubezpieczeniowej  z 28 lipca 1990 r. [Dz.U. 1990 nr 59, poz. 344] spowodowało drastyczny spadek liczby zawieranych umów ubezpieczenia upraw (z 2,9 mln w 1988 r. do 45 tys. w 2001 r.). Kolejna ustawa o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich z 7 lipca 2005 r. [Dz.U. 2005 nr 150, poz. 1249] wprowadziła dotacje państwowe do składek ubezpieczeniowych. W konsekwencji realizacji tej ustawy od 2008 r. istnieje obowiązek ubezpieczania upraw dla producentów rolnych. W latach 2006–2016 w wyniku kolejnych nowelizacji ustawy z 2005 r. wielkość dotacji do składek ubezpieczeniowych ulegała zmianie, w zależności od wysokości składek oraz sumy ubezpieczenia, oscylując w przedziale od 35 do 50%. Na podstawie doświadczeń ostatniej dekady, w 2017 r. wprowadzono okres przejściowy, w którym dopłaty z budżetu państwa do składek ubezpieczeniowych producentów rolnych przysługują w wysokości nawet do 65% składki. Obowiązek ubezpieczenia uważa się za spełniony, jeżeli w terminie od 1 lipca roku następującego po roku, za który rolnik uzyskał płatności bezpośrednie, w okresie 12 miesięcy ochroną ubezpieczeniową objęte jest co najmniej 50% powierzchni upraw, od co najmniej jednego ryzyka.

Dziś rządy, poza redukowaniem ryzyka w rolnictwie, subsydia do ubezpieczeń traktują jako dodatkowe narzędzie stabilizowania dochodów w tym sektorze. Wprawdzie teoretyczne podstawy zarządzania ryzykiem w rolnictwie sięgają I połowy XX w., to jednak ciągle mocno odczuwa się brak kompleksowych studiów nad równoczesnym oddziaływaniem ubezpieczeń rolnych, a upraw w szczególności, na sytuację producentów rolnych, konsumentów żywności oraz podatników. Pełna analiza subsydiowania ubezpieczeń powinna uwzględniać także wszystkie korzyści i koszty zewnętrzne generowane przez wskazane subsydia. Niestety, do tej pory nigdzie na świecie nie przeprowadzono stosownych badań w tak szerokim zakresie1.

Analiza ubezpieczeń majątkowych w rolnictwie w Polsce świadczy o ciągłym niedostatku popytu na tego typu usługi. Porównanie liczby polis ubezpieczenia obowiązkowego upraw z liczbą wniosków o płatności bezpośrednie wskazuje, że tylko co dziesiąty rolnik dopełniał ustawowego obowiązku. Średni areał upraw przypadający na polisę wahał się w przedziale 20–23 ha, co wskazuje, że z obowiązku ubezpieczenia wywiązują się przede wszystkim największe obszarowo gospodarstwa (rys. 2). Potwierdzają to wyniki szczegółowych badań w latach 2009–2015, z których wynika, że                                                                             w grupie obszarowej gospodarstw do 5 ha udział ubezpieczających uprawy kształtował się w przedziale 1,5–6,0% i wykazywał tendencję spadkową, podczas gdy w grupie obszarowej powyżej 50 ha udział ten wynosił 37–42%2.

Potwierdza to również analiza udziału powierzchni upraw ubezpieczonych w zasiewach, który wahał się w przedziale 22–33%. Jeżeli uwzględnić, że obowiązek jest spełniony, gdy ochroną ubezpieczeniową objęte jest co najmniej 50% powierzchni upraw, to należałoby podwoić powierzchnię, aby oszacować maksymalny udział powierzchni upraw z dopełnionym obowiązkiem ubezpieczenia (44–66%) (rys. 3).

Rys. 3. Udział powierzchni upraw ubezpieczonych w zasiewach w latach 2009–2016

Źródło: obliczenia własne na podstawie Roczników Statystycznych Rolnictwa z lat 2009-2017. GUS, Warszawa.

Szczegółowa analiza udziału powierzchni ubezpieczonej wybranych upraw w zasiewach wykazała duże zróżnicowanie. Rzepak jest praktycznie ubezpieczony prawie w całości (udział przekraczający 100% wynika z ubezpieczania uprawy najczęściej jesienią, a powierzchnia zasiewów jest ostatecznie ustalana dla plantacji, które przetrwały i są zbierane w plonie głównym), jednak pod koniec analizowanego okresu zaznacza się wyraźna tendencja spadkowa. Zadziwiające, że buraki cukrowe, które są podobnie jak rzepak uprawą o wysokim stopniu towarowości, najczęściej produkowaną w kontraktach z silnym oddziaływaniem integratora, są – podobnie jak zboża – w niskim stopniu objęte ubezpieczeniami. Może to wynikać z oceny przez rolników relatywnie niższego ryzyka zagrożeń w uprawie buraków w stosunku do rzepaku (nie występuje ryzyko ujemnych skutków przezimowania, a burak pozostający w fazie wegetatywnej zachowuje duże zdolności regeneracji). Pewne znaczenie może też mieć poziom składki ubezpieczenia – niższy koszt dopełnienia ustawowego obowiązku ubezpieczenia 50% upraw w przypadku zbóż (rys. 4).

Przytoczone analizy nie wskazują na tendencję poprawy w zakresie ubezpieczeń obowiązkowych upraw – nie obserwujemy ani wzrostu udziału gospodarstw rolniczych ubezpieczających uprawy, ani wzrostu udziału obszaru objętego ubezpieczeniem. W takiej sytuacji potrzebna jest głębsza analiza tego zjawiska i konieczność pokazania czynników warunkujących ubezpieczenia (wielkość gospodarstwa, jego położenie, kierunek produkcji, znaczenie dochodów rolniczych                                                                       w budżecie rodziny itp.).

Dla rozwoju ubezpieczeń upraw ważne jest też ich postrzeganie przez ubezpieczycieli. Rentowność dotowanych ubezpieczeń rolnych z punktu widzenia zakładów ubezpieczeniowych określa się na podstawie stosunku wielkości składki przypisanej (składka pobrana od rolnika plus dotacje z budżetu) do wypłaconych odszkodowań. W latach 2012–2016 wypłacone przez zakłady ubezpieczeniowe odszkodowania wyniosły ponad 2 mld zł, a składka przypisana wyniosła ok. 1,7 mld zł. Deficytowość tych produktów dla zakładów ubezpieczeniowych w dłuższej perspektywie może oznaczać rezygnację ze świadczenia tych usług. Brak rentowności opisywanych produktów może zatem istotnie wpłynąć na liczbę podmiotów świadczących ochronę ubezpieczeniową upraw. W 2016 r. produkty takie oferowały zaledwie 3 spośród wszystkich 34 krajowych zakładów ubezpieczeniowych (w dziale II), przy czym aż 50% omawianego rynku obsługiwał PZU.3

Nasuwają się ważne pytania: dlaczego mechanizm rynkowy samorzutnie nie kreuje rynku ubezpieczenia upraw oraz skąd wziąć nadwyżki ekonomiczne, aby je użyć do subsydiowania tych ubezpieczeń?

W pewnych warunkach, gdy na rynku ubezpieczeń upraw nie ma interwencji rządowej, popyt na tę usługę wyrażałaby linia D0, natomiast jej podaż przez prywatnych asekurantów – linia S0 (rys. 5). Dla tych ostatnich ceną minimalną, tj. stawką składki, jest wartość Pmin. Niestety, nie jest to cena do zaakceptowania przez rolników. Dopiero przy cenie niższej niż Pc jest szansa na pojawienie się jakiegoś popytu. Jak widać, w powyższych warunkach prywatny rynek ubezpieczenia upraw nie powstanie.

Rys. 5. Wpływ wysokości składki i dotacji na rynek ubezpieczeń upraw

Źródło: Smith i Glauber 2012 za Pawłowska-Tyszko /red./ 2017, Ocena funkcjonowania ubezpieczeń upraw i zwierząt… op. cit. s. 23.

Gdy pojawią się subsydia rządowe, a stawka subsydium do składki wyniesie E1F, pojawi się nowa linia popytu D1, a areał ubezpieczonych upraw wyniesie A0. Obszar c to tzw. nadwyżka konsumenta ubezpieczeń, w tym przypadku rolnika. Obszar a to tzw. nadwyżka producenta, w tym przypadku ubezpieczyciela. Obszar b to tzw. strata dobrobytu z tytułu sfinansowania podatkami subsydiów ubezpieczeniowych (rys. 5).

Pojawienie się ubezpieczenia może być traktowane jako innowacja instytucjonalna. Jeśli jest ono nabywane przez rolników na zasadach komercyjnych, to pierwotna linia podaży S0, właściwa dla braku ochrony ubezpieczeniowej, przesuwa się do położenia S1 (rys. 6). Jeżeli popyt na dany produkt nie jest doskonale elastyczny (a na rolnicze nie jest!), nastąpi spadek jego ceny z poziomu P0 do P1, ale z drugiej strony – wzrośnie wolumen podaży z q0 do q1.                                                                                                     W konsekwencji pojawi się nadwyżka konsumenta w postaci trapezu P0ADP1. Nadwyżkę tę (trapez P0ADP1) można traktować jako korzyść zewnętrzną. Wielu uważa, że jest to przesłanka, by użyć części tej nadwyżki jako rekompensaty dla rolników, np. w postaci subsydiowania składki.

Rys. 6. Wpływ zmniejszenia ryzyka przez ubezpieczenie na ceny i podaż produktów rolniczych

Źródło: Hazell i in. 1986 za Pawłowska-Tyszko /red./ 2017, Ocena funkcjonowania ubezpieczeń upraw… op. cit. s. 25.

W tym kontekście praktykowane od lat warunkowanie wysokości pomocy klęskowej spełnieniem obowiązku ubezpieczenia upraw można postrzegać jako nieefektywne i społecznie nieetyczne. Z całej grupy rolników niewykonującej tego obowiązku karani są tylko ci, którzy doświadczyli klęsk. Można powiedzieć, że spotyka ich dolegliwość podwojona. Ich sąsiedzi, którzy również nie dopełnili ubezpieczenia upraw, a zatem złamali prawo, ale nie doświadczyli klęski i w związku z tym nie ubiegają się o pomoc, nie ponoszą żadnych konsekwencji. Prawo nie egzekwowane demoralizuje. Prawo źle egzekwowane demoralizuje podwójnie!

dr inż. Tadeusz Sobczyński

Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego

Ustawa o kołach gospodyń wiejskich już obowiązuje

Prezydent 27 listopada 2018 roku  odpisał ustawę o kołach gospodyń wiejskich (KGW). Nowe prawo określa m.in. formy i zasady zrzeszania się, tryb zakładania i organizację kół gospodyń wiejskich.
Podstawowym celem ustawy jest nadanie osobowości prawnej kołom oraz wsparcie ich działalności na rzecz rozwoju przedsiębiorczości na terenach wiejskich oraz kultywowania folkloru i polskiej tradycji. W myśl nowej ustawy KGW jest dobrowolną, niezależną od administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego, samorządną społeczną organizacją mieszkańców wsi. Według nowego prawa KGW powinny w szczególności:

Continue reading

Agroturystyka a podatek dochodowy

Pojęcie „agroturystyka” czy „gospodarstwo agroturystyczne” znane jest niemal każdemu. 

Intuicyjnie termin ten utożsamiamy z wypoczynkiem na wsi, z szeroko pojętą turystyką wiejską. Wiele osób jest przekonanych, że również przepisy prawne definiują agroturystykę, tymczasem żadna ustawa ani rozporządzenie takiej definicji nie podaje.

Nie oznacza to jednak, że w naszym systemie prawnym nie znajdziemy przepisów regulujących zagadnienia związane z szeroko pojętą agroturystyką. Podstawowe akty prawne, z którymi przed rozpoczęciem działalności agroturystycznej należy się zapoznać, chociażby w interesującym nas zakresie, to:

– ustawa z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. 2017, poz. 2168);

– ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2018, poz. 200);

– ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. 2017, poz. 1785);

– ustawa z 29 sierpnia 1997 r. o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych (Dz.U. 2017, poz. 1553);

– ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2017, poz. 122).

Continue reading

Wzorce pism

 

W poszczególnych załącznikach umieszczamy przykładowe wzory pism, które mogą się Państwu przydać.

Wszystkie wzory pism zostały przygotowane dla obecnego porządku prawnego na dzień  18.12.2017r.

 

1. Zastrzeżenia do ustaleń raportu z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni Pismo 1

2. Skarga o wznowienie postępowania   Pismo 2

3. Pozew o alimenty Pismo 3

4. Pismo w sprawie umowy dzierżawy Pismo 4

5. Odwołanie od decyzji KRUS o stwierdzeniu ustania ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz emerytalno- rentowego  Pismo 5

Zaniechanie poboru podatku  od spadków i darowizn

Zasady korzystania z pomocy

Zaniechanie poboru podatku  od spadków i darowizn

25 sierpnia 2017 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie zaniechania poboru podatku od spadków i darowizn od niektórych podatników (Dz.U. poz. 1574)

Rozporządzenie pozwala na zaniechanie poboru podatku od spadków i darowizn od podatników, którzy ucierpieli w wyniku działania silnych wiatrów, intensywnych opadów atmosferycznych lub wyładowań atmosferycznych, które miały miejsce w sierpniu tego roku na terenie niektórych gmin. Wykaz gmin znajduje się w załączniku do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 2017 r. w sprawie gmin poszkodowanych w wyniku działania żywiołu w sierpniu 2017 r., w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych (Dz.U. poz. 1547) oraz w rozporządzeniu z dnia 24 sierpnia 2017 r.  – Dz.U. poz. 1583, które uzupełnia wykaz gmin poszkodowanych w wyniku działania silnych wiatrów, intensywnych opadów atmosferycznych lub wyładowań atmosferycznych.

Continue reading

Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego po zmianach

  1. Stosowanie ustawy. Ustawy nie stosuje się do nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o powierzchni mniejszej niż 0,3 ha, a także do nieruchomości będących drogami wewnętrznymi. 
  2. Nabycie nieruchomości rolnej: Ziemię rolną co do zasady może kupić tylko rolnik indywidualny spełniający ustawowe kryteria. Musi być właścicielem, użytkownikiem wieczystym, samoistnym posiadaczem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych. Łączna powierzchnia użytków rolnych nie może przekraczać 300 ha. Musi mieć też mieć kwalifikacje rolnicze oraz co najmniej pięć lat mieszkać w gminie, na której obszarze położona jest jedna nieruchomość wchodząca w skład gospodarstwa rolnego. Ponadto ma osobiście prowadzić to gospodarstwo. Dyrektor Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa może również wyrazić zgodę na nabycie gruntu na wniosek osoby fizycznej (nie będącej rolnikiem indywidualnym) zamierzającej utworzyć gospodarstwo rodzinne, która: posiada kwalifikacje rolnicze albo korzysta ze wsparcia unijnego pod warunkiem uzupełnienia kwalifikacji rolniczych oraz daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej. Taka osoba musi się też zobowiązać do zamieszkiwania przez co najmniej pięć lat od dnia nabycia nieruchomości w gminie, na której obszarze położona jest jedna z nieruchomości rolnych, która wejdzie w skład tworzonego gospodarstwa. Również zbywca nieruchomości rolnej może wystąpić z wnioskiem o zezwolenie Dyrektora KOWR na sprzedaż gruntu osobie nie będącej rolnikiem indywidualnym, jeżeli wykaże, że nie było możliwości nabycia nieruchomości przez podmioty uprawnione, nabywca daje rękojmie należytego prowadzenia działalności rolniczej oraz w wyniku nabycia nie dojdzie do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych. Nabywca nieruchomości rolnej nie może jej sprzedać przez dziesięć lat. Nie może również w tym okresie oddawać jej w posiadanie innym podmiotom (np. wydzierżawić). Ograniczenie dziesięcioletnie w sprzedaży i dzierżawie nie dotyczy gruntów nabywanych przez osoby bliskie oraz nabytych w drodze dziedziczenia.  W innych wypadkach na  wcześniejsze zbycie rolnik będzie musiał uzyskać pozwolenie sądu. Jeżeli rolnik lub inny nabywca zlekceważy zakaz i sprzeda ziemię wcześniej bez zgody sądu, transakcja zostanie uznana za nieważną, a grunt przejmie KOWR, wypłacając wcześniej rolnikowi równowartość pieniężną tej ziemi. Właściciel ziemi rolnej może ją zbyć bez przeszkód jedynie jednostkom samorządu terytorialnego, Skarbowi Państwa oraz osobom bliskim (tj. zstępnym, wstępnym, rodzeństwu, dzieciom rodzeństwa, małżonkowi).
  3. Prawo pierwokupu: W przypadku sprzedaży nieruchomości rolnej prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy jej dzierżawcy, jeżeli: umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej i ma datę pewną oraz była wykonywana co najmniej przez 3 lata, licząc od tej daty, oraz nabywana nieruchomość rolna wchodzi w skład gospodarstwa rodzinnego dzierżawcy. W przypadku braku uprawnionego do pierwokupu dzierżawcy albo niewykonania przez niego tego prawa, prawo pierwokupu przysługuje z mocy ustawy KOWR. Nie  będzie on jednak miał prawa pierwokupu jeśli nabywcą nieruchomości rolnej jest: jednostka samorządu terytorialnego, Skarb Państwa lub osoba bliska zbywcy. Nie przysługuje prawo pierwokupu również kiedy nabycie nastąpiło za zgodą KOWR, sprzedaż następuje pomiędzy osobami prawnymi kościoła czy związku wyznaniowego,  a także jeżeli w wyniku nabycia nieruchomości rolnej następuje powiększenie gospodarstwa rodzinnego, jednak do powierzchni nie większej niż 300 ha, a nabywana nieruchomość rolna jest położona w gminie, w której ma miejsce zamieszkania nabywca, lub w gminie graniczącej z tą gminą.
  4. Definicje:

Continue reading

Czy sprzedaż produktów żywnościowych podczas imprez masowych podlega opodatkowaniu?

Toruń, dnia 05.09.2017 r.

Opinia prawna

I. Czy sprzedaż okazjonalna produktów żywnościowych podczas imprez masowych dokonywana przez koła gospodyń wiejskich podlega opodatkowaniu, a jeżeli tak, to w jakich przypadkach sprzedaż ta jest zwolniona z opodatkowania?

II. 1.W zakresie podatku dochodowego od osób prawnych i podatku dochodowego od osób fizycznych sytuacja sprzedaży okazjonalnej prowadzonej przez KGW regulowana jest przepisami ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1888).

Continue reading