Mamy to polskie świąteczne DNA, które przechodzi z pokolenia na pokolenie, przekazywane jak zeszyt z przepisami czy antyk. Polska gościnność, radość życia i pielęgnowanie tradycji ujawniają się zanim jeszcze zasiądziemy do świątecznego stołu. Bożonarodzeniowy czas jest w każdym domowym krwiobiegu, tętni zapachem i smakiem w domowych kuchniach. I choć u jednych na stole barszcz, a u innych grzybowa, to czas ten sam i to samo siano pod obrusem. I radość z wspólnie spędzonego czasu. Wesołych i spokojnych Świąt Bożego Narodzenia dla wszystkich Odwiedzających nasza stronę!
Wigilijna zupa grzybowa
Składniki: 600 g mrożonych prawdziwków lub borowików, kilka suszonych grzybów, 1 duża cebula, 4–5 ząbków czosnku, 2 liście laurowe, 4 ziarna ziela angielskiego, 1 litr bulionu warzywnego, 2 łyżki smalcu gęsiego lub masła klarowanego, ½ łyżeczki suszonego cząbru, sól, świeżo mielony pieprz, natka pietruszki, ewentualnie śmietana.
Wykonanie: grzyby rozmrozić i osuszyć na sicie, pozostawiając powstały sok. Na patelni rozgrzać 1 łyżkę tłuszczu i podsmażyć na nim grzyby (na rumiano). Cebulę drobno posiekać, czosnek przecisnąć przez praskę. W garnku rozgrzać pozostałą ilość tłuszczu, wrzucić cebulę i czosnek. Smażyć do zrumienienia. Dodać cząber, grzyby, świeżo mielony pieprz, ziele angielskie, liście laurowe. Wymieszać. Całość zalać bulionem. Dolać sok z grzybów. Gotować na wolnym ogniu przez 20 minut. Doprawić solą i pieprzem. Można dodać śmietanę. Podawać z pietruszką.
Śledzie zawijane z suszonymi śliwkami
Składniki: ½ kg matiasów (słonych, niewymoczonych), 1 cebula, 1 ogórek kiszony, 1 czerwona papryka, kilka suszonych śliwek, 1 łyżka oleju. Marynata: 1 szklanka wody, 1 szklanka octu winnego lub jabłkowego, 4 łyżki cukru, 7 ziaren ziela angielskiego, 1 łyżeczka nasion kolendry, 1 łyżeczka nasion gorczycy, grubo mielony pieprz.
Wykonanie: cebulę pokroić w paski i lekko zeszklić na oleju. Paprykę, ogórka i suszone śliwki pokroić w paski. W każdy płat matiasa (niewymoczony, marynata nie jest solona) włożyć po kawałku cebuli, papryki, ogórka i suszonej śliwki. Zawinąć w rulon i spiąć wykałaczką. Składniki marynaty wymieszać i lekko podgotować, by cukier się rozpuścił. Dodać resztę cebuli (jeśli zostanie). Marynatę przestudzić. Roladki włożyć do słoika lub płaskiego pojemnika (najlepiej szklanego) i zalać marynatą. Wstawić do lodówki na trzy dni.
Karp pieczony w marynacie miodowo-chrzanowej
Składniki: 4 dzwonka karpia, 1 dobrze wyszorowana pomarańcza (najlepiej ekologiczna) 2–3 czerwone cebule, 8–10 ząbków czosnku, 1 łyżka masła klarowanego. Marynata: 1–2 łyżki oleju, 2 łyżki jasnego miodu, 2 łyżki jasnego sosu sojowego, sok z 1 cytryny, 1 łyżka dobrego chrzanu (najlepiej świeżo startego), 1 ząbek czosnku przeciśnięty przez praskę, świeżo mielony pieprz, 1 łyżeczka ziół prowansalskich, zimne masło.
Wykonanie: piekarnik nagrzać do 190˚C. Karpia umyć i dobrze osuszyć. Składniki marynaty zblendować i zalać nią rybę. Wstawić do lodówki na minimum 3 godziny. Pomarańcze i cebulę pokroić na kawałki. W żaroodpornym naczyniu układać kawałki ryby, a pomiędzy nie wtykać cebulę i pomarańczę. Całość zalać resztą marynaty. Na wierzchu położyć kawałki zimnego masła. Naczynie przykryć i wstawić do piekarnika na 15–20 minut. Po tym czasie zdjąć pokrywę i piec jeszcze przez 15 minut lub do zrumienienia ryby (długość pieczenia zależy od grubości kawałków karpia).
Pieczona perliczka z szałwią i skórką pomarańczową
Składniki: perliczka (około 1,3 kg), 1 gałązka świeżej szałwii, 1 mała cebula, sól, pieprz, 1 pomarańcza (najlepiej ekologiczna), 100 g zimnego masła.
Wykonanie: perliczkę umyć i osuszyć. Natrzeć solą i pieprzem. Szałwię umyć, osuszyć i drobno posiekać. Pomarańczę wyszorować i sparzyć. Zetrzeć skórkę. Połączyć masło, szałwię i skórkę pomarańczową. Pomarańczę obrać z białej warstwy (albedo) i włożyć do wnętrza perliczki. Ziołowe masło włożyć pod skórę perliczki na piersiach i udach. Cebulę obrać i pokroić w plastry. Na dno naczynia żaroodpornego ułożyć plastry cebuli, wyłożyć perliczkę, piersiami do góry. Podlać niewielką ilością wody. Piec pod przykryciem przez 1,5 godziny w temperaturze 180˚C. W trakcie pieczenia kilkukrotnie polewać mięso powstałym sosem.
Pieczona perliczka z szałwią i pomarańczami (Fot. https://top-markety.pl/2025/04/14/perliczka-pieczona-z-pomaranczami/)
Schab w aromatycznym sosie
Składniki: 1 kg młodego schabu bez kości, sok z jednej cytryny, 1 łyżka majeranku, 2 szklanki suszonych śliwek, 2 duże cebule, 2 łyżki płynnego miodu, ocet, woda, sól, pieprz, olej do smażenia.
Wykonanie: wilgotną, skropioną octem ściereczką wytrzeć mięso, ułożyć na arkuszu folii aluminiowej. Skropić obficie sokiem z cytryny. Natrzeć solą, pieprzem i połową majeranku. Szczelnie zawinąć schab w rulon i odłożyć do lodówki. Suszone śliwki zalać przegotowaną, letnią wodą, tak by śliwki były całe przykryte. Olej rozgrzać na głębokiej patelni. Mięso odwinąć z folii i zrumienić z obu stron. Przełożyć do brytfanny i skropić 3 łyżkami wody z moczenia śliwek. Wstawić do piekarnika nagrzanego do 180˚C lub postawić na niewielkim ogniu. Dusić pod przykryciem. Po 20 minutach schab obsypać posiekaną cebulą, obłożyć namoczonymi śliwkami i podlać wodą z moczenia śliwek. Dusić pod przykryciem aż mięso będzie miękkie. Upieczony schab wyjąć na deskę i wystudzić. Do powstałego sosu dodać resztę majeranku, miód i pozostały płyn ze śliwek. Doprawić solą, pieprzem i zagotować. Mięso pokroić na plastry, zalać sosem i wstawić do ciepłego (nie gorącego) piekarnika na 15 minut. Podawać z zasmażaną kapustą i kopytkami.
Schab w aromatycznym sosie (Fot. https://www.proste-przepisy.com/2018/01/schabowe-w-sosie-sliwkowym.html
Korzenne boczniaki
Składniki: 0,5 kg boczniaków, olej do smażenia, 2 cebule, 6 suszonych śliwek, 2 goździki, 2 ziarna ziela angielskiego, 1 liść laurowy, 1 łyżeczka ostrej papryki, 1 łyżeczka soli, czarny pieprz, 3 łyżki koncentratu pomidorowego, 2–3 łyżki octu jabłkowego, 2 łyżki sosu sojowego, 1 łyżeczka gorczycy, ¼ łyżeczki cynamonu, ½ łyżeczki majeranku, ½ szklanki wody, 3–4 łyżki dobrego oleju lnianego, 1–2 ogórki kiszone, sól.
Wykonanie: boczniaki pokroić w grube paski. Na patelni rozgrzać sporą ilość oleju, dodać boczniaki, nie mieszać. Smażyć dwie minuty i dopiero zamieszać. Usmażyć na złoto i odsączyć na papierowym ręczniku. Z patelni odlać nadmiar oleju. Cebulę pokroić w półksiężyce, a śliwki w paski. Rozgrzać olej i dodać cebulę oraz śliwki. Smażyć na średnim ogniu przez 1 minutę. Do cebuli dodać goździki, ziele angielskie, liście laurowe, ostrą paprykę, sól oraz pieprz i wszystko smażyć na niedużym ogniu do czasu, aż cebulka zmięknie. Następnie do cebuli dodać wszystkie pozostałe składniki oprócz oleju i ogórków. Zwiększyć ogień pod patelnią, dusić chwilę, dorzucić usmażone boczniaki. Dusić jeszcze 2–3 minuty i przełożyć do szklanego pojemnika. Boczniaki chwilę przestudzić. W tym czasie pokroić w drobną kostkę kiszonego ogórka i dodać go do boczniaków razem z olejem lnianym. Dokładnie wymieszać i w razie potrzeby dodać szczyptę soli lub więcej octu. Zjeść od razu lub odstawić do lodówki. Najlepiej smakuje następnego dnia, z dobrym chlebem lub bez żadnych dodatków.
Piernik marchewkowy
Składniki: 4 średnie marchewki, 150 g mąki pszennej, 150 g mąki orkiszowej, 100 g cukru, 100 g miodu lipowego, 140 g masła, 4 jajka, 1 łyżeczka proszku do pieczenia, 1 łyżeczka sody oczyszczonej, szczypta soli, 3 łyżeczki przyprawy do piernika bez cukru, 50 g płatków migdałowych, 50 g posiekanych orzechów laskowych, 2 daktyle, 3 figi, 3 suszone morele, cukier puder do posypania.
Wykonanie: masło, miód, cukier rozpuścić i wystudzić. Dodać jajka i wymieszać. Bakalie posiekać. Mąki przesiać z proszkiem, sodą i przyprawą do piernika. Połączyć z wystudzoną masą. Marchew zetrzeć na dużych oczkach i wymieszać z posiekanymi bakaliami i resztą składników. Masę przełożyć do formy wyłożonej papierem do pieczenia. Piec około 1 godzinę w temperaturze 180˚C (do suchego patyczka). Po wystudzeniu posypać cukrem pudrem lub polać lukrem.
Piernik marchewkowy (Fot. pixabay.com/pl)
Ciasteczka prababci
Składniki: 3 szklanki mąki krupczatki, 250 g masła, 2 żółtka, 2 łyżki kwaśnej śmietany, ½ szklanki cukru pudru, 2 małe cukry wanilinowe, tłuszcz do wysmarowania formy lub papier do pieczenia.
Wykonanie: wszystkie składniki ciasta posiekać w malakserze. Gdy ciasto nabierze jednolitej, gęstej konsystencji zawinąć w folię i schłodzić przez dwie godziny w zamrażarce. Po tym czasie ciasto podzielić na części. Kawałki ciasta cienko rozwałkować i wycinać różne kształty. Układać na blasze. Piec w temperaturze 200˚C przez około 15 minut, kontrolując stopień zrumienienia. Po upieczeniu wystudzić na kratce.
Milena Gawrońska, KPODR
Opracowano na podstawie:
– E. Aszkiewicz, „Kuchnia Polska”, 2004 (schab, ciasteczka prababci),
– Maciąg A., „Dom pełen miłości”, Otwarte sp. z o.o., Toruń 2021 (zupa grzybowa, śledzie, karp),
– Czasopismo „Piękno i pasje”, 2012 (piernik marchewkowy),
– jadlonomia.com (korzenne boczniaki),
– przepis własny (perliczka).