Rozwój obszarów wiejskich w Unii Europejskiej od wielu lat opiera się nie tylko na dużych inwestycjach infrastrukturalnych czy wsparciu produkcji rolnej, ale także na aktywizacji lokalnych społeczności. Jednym z najważniejszych narzędzi realizujących tę ideę jest interwencja LEADER, która w obecnej perspektywie finansowej pozostaje ważnym elementem rozwoju wsi. Jej głównym założeniem jest oddolne planowanie rozwoju – przez mieszkańców i dla mieszkańców obszarów wiejskich.
Na czym polega podejście LEADER?
LEADER to metoda wspierania rozwoju lokalnego, która zakłada, że najlepiej potrzeby danego regionu znają jego mieszkańcy. W praktyce oznacza to przekazanie części decyzji dotyczących wydatkowania środków publicznych na poziom lokalny. Program realizowany jest przez Lokalne Grupy Działania (LGD) – partnerstwa zrzeszające przedstawicieli samorządów, organizacji społecznych, przedsiębiorców oraz mieszkańców.
Każda LGD opracowuje własną Lokalną Strategię Rozwoju (LSR), w której określa najważniejsze kierunki działań oraz cele odpowiadające specyfice danego obszaru. Strategia ta powstaje w wyniku konsultacji społecznych i analizy potrzeb lokalnej społeczności.
Jakie projekty mogą otrzymać wsparcie?
Interwencja LEADER obejmuje szeroki zakres działań, jednak jednym z najważniejszych obszarów wsparcia jest rozwój przedsiębiorczości na obszarach wiejskich. Program umożliwia zarówno podejmowanie działalności gospodarczej, rozwój już istniejących przedsiębiorstw, jak i wsparcie funkcji pozarolniczych gospodarstwa.
Wsparcie na podejmowanie pozarolniczej działalności gospodarczej skierowane jest do osób planujących rozpoczęcie działalności pozarolniczej na obszarach objętych lokalną strategią rozwoju. Pomoc ma charakter premii finansowej wypłacanej w formie ryczałtu w wysokości 65% kosztów kwalifikowalnych. W obecnej perspektywie finansowej maksymalna kwota takiego wsparcia wynosi zazwyczaj do 150 tys. zł. Środki te mogą zostać przeznaczone m.in. na zakup maszyn i urządzeń, wyposażenie przedsiębiorstwa.
Drugim ważnym instrumentem jest wsparcie na rozwój pozarolniczej działalności gospodarczej, które skierowane jest do mikro- i małych przedsiębiorstw już funkcjonujących na obszarach wiejskich przez minimum rok. Pomoc ma formę refundacji części kosztów kwalifikowanych inwestycji i może wynosić do 65% wartości inwestycji. Minimalna kwota wsparcia wynosi 50 tys. zł, natomiast maksymalna może sięgać nawet 500 tys. zł, w zależności od zapisów lokalnej strategii rozwoju oraz regulaminu naboru w danej LGD. Środki te mogą być przeznaczone na zakup nowoczesnych urządzeń, rozbudowę infrastruktury usługowej, czy wprowadzanie nowych i ulepszonych produktów i usług.
Współczesna wieś coraz częściej przestaje być kojarzona wyłącznie z produkcją rolną. Zgodnie z założeniami Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 jednym z ważnych kierunków jest rozwój tzw. funkcji pozarolniczych gospodarstw. W praktyce oznacza to dostęp do wsparcia na założenie i rozwijanie gospodarstw agroturystycznych, zagród edukacyjnych, czy gospodarstw opiekuńczych. O pomoc mogą ubiegać się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy rolnika, którzy prowadzą małe gospodarstwo rolne (poniżej 17,29 ha dla woj. kujawsko-pomorskiego) i planują rozszerzyć jego działalność o jedną z wymienionych funkcji pozarolniczych.
W przypadku gospodarstw agroturystycznych (GA) wsparcie dotyczy dostosowania małego gospodarstwa rolnego do świadczenia usług polegających na wynajmowaniu pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczeniu innych usług związanych z pobytem turystów. Inwestycje mogą obejmować np. przygotowanie pokoi gościnnych czy budowę zaplecza rekreacyjnego.
W przypadku zagród edukacyjnych (ZE) wsparcie przeznaczone jest na dostosowanie małego gospodarstwa rolnego do świadczenia usług edukacyjnych zgodnie ze standardami Ogólnopolskiej Sieci Zagród Edukacyjnych. Ważnym elementem funkcjonowania zagród edukacyjnych jest ich powiązanie z programem nauczania w szkołach. Tematyka zajęć jest dostosowana do zagadnień wynikających z podstawy programowej kształcenia ogólnego.
Natomiast dla gospodarstwa opiekuńczego (GO) wsparcie przeznaczone jest na dostosowanie małego gospodarstwa rolnego do świadczenia obligatoryjnych usług opiekuńczych w oparciu o zasoby tradycyjnego gospodarstwa rolnego. Tego typu działalność łączy elementy opieki dziennej z możliwością korzystania z przestrzeni gospodarstwa rolnego i kontaktu z naturą. Przedsięwzięcie może obejmować dostosowanie budynków do potrzeb osób o ograniczonej mobilności, wyposażenie pomieszczeń do prowadzenia zajęć terapeutycznych, czy przygotowanie bezpiecznej przestrzeni rekreacyjnej.
Wsparcie finansowe dla pozarolniczych funkcji małych gospodarstw wynosi:
– do 150 tys. zł dla nowych gospodarstw agroturystycznych, zagród edukacyjnych i gospodarstw opiekuńczych, przy poziomie dofinansowania do 85% kosztów kwalifikowalnych,
– do 500 tys. zł w przypadku rozwoju już prowadzonej działalności, przy tym samym poziomie dofinansowania (dokładną kwotę wsparcia określa Regulamin naboru tworzony przez Lokalną Grupę Działania).
Interwencja LEADER pokazuje, że współczesna wieś może rozwijać się nie tylko dzięki produkcji rolnej, ale także poprzez przedsiębiorczość i wykorzystanie lokalnych zasobów. Program otwiera nowe możliwości – od uruchomienia własnej działalności gospodarczej, przez rozwój usług dla mieszkańców i turystów, aż po tworzenie gospodarstw agroturystycznych, zagród edukacyjnych czy gospodarstw opiekuńczych. Dzięki wsparciu finansowemu oraz zaangażowaniu Lokalnych Grup Działania wiele gospodarstw może przekształcić się w wielofunkcyjne miejsca pracy i wypoczynku. W efekcie LEADER staje się nie tylko źródłem wsparcia finansowanego dla rolników, ale także impulsem do rozwoju lokalnej gospodarki i budowania atrakcyjnego wizerunku polskiej wsi.
Więcej informacji o interwencji LEADER:
– https://www.ksowplus.pl/rozwoj-obszarow-wiejskich/leader-/-rlks,
– Wytyczne szczegółowe w zakresie przyznawania i wypłaty pomocy finansowej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 dla interwencji I.13.1 LEADER/Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność (RLKS) – komponent Wdrażanie LSR.
Marta Bettin, KPODR
Źródło grafiki: KSOW+