\n\tCzym jest chwast? Z definicji jest to ro\u015blina niepo\u017c\u0105dana w danym \u015brodowisku, uprawie. Jednak to, co niewskazane w jednym miejscu, w innym mo\u017ce by\u0107 po\u017cyteczne, poszukiwane. Ro\u015bliny zielne, dziko rosn\u0105ce to prastara apteczka, s\u0105 równie\u017c nieocenionymi przyprawami, ale tak\u017ce mog\u0105 stanowi\u0107 sk\u0142adniki wielu potraw. Dawniej dziko rosn\u0105ce ro\u015bliny w kuchni wykorzystywane by\u0142y g\u0142ównie na przednówku. Tak by\u0142o jeszcze pó\u0142 wieku temu i wcze\u015bniej.\n<\/p>\n
\n\t\n<\/p>\n
\n\tGdy na przedwio\u015bniu zaczyna\u0142y si\u0119 ko\u0144czy\u0107 nagromadzone zapasy \u017cywno\u015bci, a do lata, kiedy pojawi\u0105 si\u0119 pierwsze plony mia\u0142o up\u0142yn\u0105\u0107 jeszcze wiele czasu, mieszka\u0144cy wsi musieli sobie jako\u015b radzi\u0107. Przednówek cz\u0119sto zwi\u0105zany by\u0142 z g\u0142odem. Istnieje nawet poj\u0119cie w etnografii – po\u017cywienie g\u0142odowe. Spo\u017cywano wówczas du\u017co mniej posi\u0142ków, niekiedy tylko raz dziennie. Jedzono wszystko, co tylko nadawa\u0142o si\u0119 do jedzenia. Problem g\u0142odu usi\u0142owa\u0142 rozwi\u0105za\u0107 ju\u017c Kazimierz Wielki, gromadz\u0105c w pobudowanych w ró\u017cnych cz\u0119\u015bciach kraju spichrzach zbo\u017ce, które w ci\u0119\u017ckich czasach wydawano ubogim w zamian za prac\u0119 przy fortyfikacjach, budowie dróg itp. lub jako po\u017cyczki do przysz\u0142ych zbiorów. Przej\u0119cie w 1408 r. przez Krzy\u017caków u uj\u015bcia Wis\u0142y 20 statków zape\u0142nionych zbo\u017cem przeznaczonym dla g\u0142oduj\u0105cej Litwy, by\u0142o jedn\u0105 z przyczyn wojny z zakonem.\n<\/p>\n
\n\tNasi przodkowie ratowali si\u0119 w okresach biedy tzw. ro\u015blinami g\u0142odowymi. Te znane z wieków XVII czy XVIII s\u0105 bez w\u0105tpienia tymi samymi, które by\u0142y podstaw\u0105 pierwotnej kuchni S\u0142owian. Na przyk\u0142ad lebioda, w g\u0142odne lata gotowana by\u0142a stale, a i na przednówku by\u0142a u\u017cywana jako pokarm. P\u0142ukano zerwan\u0105 lebiod\u0119 dopóty, dopóki woda nie przesta\u0142aby\u0107 zielona, nast\u0119pnie po usiekaniu wrzucano j\u0105 do ugotowanej kaszy. W g\u0142odne lata jadano tak\u0105 potraw\u0119 bez okrasy. Jednak podstaw\u0105 wy\u017cywienia by\u0142 chleb. Aby powi\u0119kszy\u0107 jego obj\u0119to\u015b\u0107, wypiekano go z mieszanki m\u0105ki, kory, mielonych \u017co\u0142\u0119dzi, s\u0142omy, czasem nawet z gliny. Do m\u0105ki \u017carnowej, zmieszanej z niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 \u017cyta, j\u0119czmienia i grochu, dosypywano m\u0105ki z m\u0142odego igliwia sosnowego, wysuszonego i zmielonego w \u017carnach. Z takiej mieszaniny wypiekano chleb i podp\u0142omyki. Próbowano te\u017c wypieka\u0107 chleb z m\u0105ki otrzymywanej z samego igliwia, ale mimo g\u0142odu nie ka\u017cdy móg\u0142 taki chleb je\u015b\u0107. Wype\u0142niaczem dodawanym do m\u0105ki by\u0142y równie\u017c umyte, wysuszone i zmielone obierki ziemniaczane, które w czasach nieurodzaju nie by\u0142y wyrzucane, lecz gromadzone i zagospodarowywane w\u0142a\u015bnie na przednówku. Bardzo powszechnie u\u017cywano te\u017c perzu, którego cz\u0119\u015bci podziemne suszono, siekano lub mielono i z m\u0105ki wypiekano chleb lub sporz\u0105dzano polewki. Sporz\u0105dzano tak\u017ce chleb z mietlicy, protoplastki naszej pszenicy, wysokiej trawy \u0142\u0105kowej. Z \u017co\u0142\u0119dzi palonych i mielonych gotowano tak\u017ce kaw\u0119. Tak by\u0142o dawniej. Po wojnie jako\u015b\u0107 \u017cycia stopniowo zacz\u0119\u0142a si\u0119 poprawia\u0107. W dzisiejszych czasach praktycznie o ka\u017cdej porze roku mamy powszechny dost\u0119p do wszelakiego rodzaju produktów spo\u017cywczych, zarówno rodzimych, jak i z ka\u017cdego zak\u0105tka \u015bwiata.\n<\/p>\n
\n\tAle mo\u017ce warto dostrzec bogactwo naszych \u0142\u0105k, trawników i wzbogaci\u0107 codzienn\u0105 diet\u0119 o potrawy, które dzi\u015b z g\u0142odem nie maj\u0105 nic wspólnego, za to staj\u0105 si\u0119 nawet modne. Wykorzystanie powszechnie spotykanych chwastów w kuchni do przyrz\u0105dzania potraw paradoksalnie sta\u0142o si\u0119 rzecz\u0105 oryginaln\u0105. Poni\u017cej podaj\u0119 kilka propozycji na nietuzinkowe potrawy. Nale\u017cy zwróci\u0107 uwag\u0119, \u017ce wszystkie tzw. chwasty, które wykorzystywane s\u0105 do przyrz\u0105dzania potraw to ro\u015bliny m\u0142ode, mi\u0119kkie, \u015bwie\u017ce listki pojawiaj\u0105ce si\u0119 wiosn\u0105, albo po skoszeniu trawy, gdy ro\u015bliny odrastaj\u0105. S\u0105 one \u017aród\u0142em wielu witamin i mikroelementów. Zbli\u017ca si\u0119 wiosna, zatem mo\u017ce warto rzuci\u0107 okiem na nasze trawniki, miedze czy \u0142\u0105ki, bo by\u0107 mo\u017ce nabierzemy ochoty do skorzystania z ich bogactwa?\n<\/p>\n
\n\tJarmu\u017c (inaczej fa\u0107ka)<\/strong>\n<\/p>\n \n\tSk\u0142adniki: \u017ceberka lub skórki od s\u0142oniny, boczek w\u0119dzony, kasza j\u0119czmienna, m\u0142ode li\u015bcie lebiody lub pokrzywy, bo\u0107winy, szczawiu, szpinaku.\n<\/p>\n \n\tWykonanie: \u017ceberka ugotowa\u0107. W czasie gotowania zasypa\u0107 kasz\u0105. Na koniec wrzuci\u0107 posiekane listki zieleniny. Mo\u017cna doprawi\u0107 do smaku zasma\u017ck\u0105 z m\u0105ki, cebuli i s\u0142oniny. Potraw\u0119 t\u0119 mo\u017cna spo\u017cywa\u0107 jako zup\u0119 (rzadsza konsystencja, zwana fa\u0107k\u0105) z dodatkiem t\u0142uczonych, gotowanych oddzielnie ziemniaków okraszonych skwarkami lub na g\u0119sto, z wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015bci\u0105 kaszy. Na podkarpaciu sporz\u0105dzano podobn\u0105 potraw\u0119 (zwano j\u0105 warmuz).\n<\/p>\n \n\tSa\u0142atka z li\u015bci mlecza<\/strong>\n<\/p>\n \n\tLi\u015bcie mniszka (nawet m\u0142ode) s\u0105 lekko gorzkie. Dlatego przed kulinarnym wykorzystaniem nale\u017cy je lekko zblanszowa\u0107 lub zala\u0107 na pó\u0142 godziny osolon\u0105 wod\u0105. Tak przygotowane li\u015bcie mo\u017cna podawa\u0107 jak sa\u0142at\u0119 (tak\u017ce z sosami). Mo\u017cna \u0142\u0105czy\u0107 je z sa\u0142at\u0105, soczewic\u0105, fasol\u0105, grochem i cieciork\u0105 (ciecierzyc\u0105).\n<\/p>\n \n\tSzpinak mleczowy<\/strong>\n<\/p>\n \n\tZ li\u015b\u0107mi mlecza (po uprzednim pozbyciu si\u0119 goryczki) post\u0119pujemy identycznie jak ze szpinakiem. Pami\u0119tajmy o dodaniu czosnku. Warto spróbowa\u0107 doda\u0107 tak\u017ce nieco bundzu owczego lub krowiego.\n<\/p>\n \n\tSyrop z kwiatu mniszka<\/strong>\n<\/p>\n \n\tKwiaty mniszka uk\u0142ada\u0107 w s\u0142oju warstwami i przesypywa\u0107 cukrem. Ugnie\u015b\u0107, by pu\u015bci\u0142y sok. Wla\u0107 50 g spirytusu, po czym wierzch przysypa\u0107 cienk\u0105 warstw\u0105 cukru (ok. ½–1 cm). To znakomity specyfik domowy (podajemy 2–3 \u0142y\u017ceczki) na chore gard\u0142o, kaszel i przezi\u0119bienie. Przechowywa\u0107 w ch\u0142odnym miejscu.\n<\/p>\n \n\tNale\u015bniki z m\u0142odymi chwastami<\/strong>\n<\/p>\n \n\tSk\u0142adniki: oko\u0142o 2 szklanek górnych li\u015bci pokrzyw i m\u0142odej lebiody, po gar\u015bci gwiazdnicy i krwawnika (odrzuci\u0107 twardsze ko\u0144cówki), nieco bluszczyku kurdybanka (z kwiatami, tak jak u gwiazdnicy, odrzuci\u0107 twardsze \u0142odygi), 2 jajka, 2 szklanki m\u0105ki, ½ szklanki wody gazowanej, ¾ szklanki mleka, sól, pieprz czarny i ewentualnie pieprz zio\u0142owy lub ga\u0142ka muszkato\u0142owa.\n<\/p>\n \n\tWykonanie: zio\u0142a wyp\u0142uka\u0107 w kilku wodach, sparzy\u0107 i posieka\u0107. Nast\u0119pnie wbi\u0107 jajka i mieszaj\u0105c widelcem doda\u0107 kolejno mleko, m\u0105k\u0119 i wod\u0119 gazowan\u0105. Przyprawi\u0107 do smaku sol\u0105 i pieprzem, mo\u017cna doda\u0107 te\u017c szczypt\u0119 ga\u0142ki muszkato\u0142owej, jak do szpinaku.\n<\/p>\n \n\tNa rozgrzan\u0105 patelni\u0119 z niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 oleju k\u0142a\u015b\u0107 \u0142y\u017ck\u0105 owalne placuszki, sma\u017cy\u0107 a\u017c si\u0119 zetn\u0105 u góry i zrumieni\u0105 nieco od spodu, przewraca\u0107 i dosma\u017ca\u0107 z drugiej strony na rumiano. Ods\u0105czy\u0107 z t\u0142uszczu na papierowych r\u0119cznikach. Placuszki mo\u017cna podawa\u0107 z dipem czosnkowym na jogurcie, z dodatkiem soli i pieprzu. Chwasty u\u017cyte do tego dania s\u0105 smaczne, przypominaj\u0105 smakiem szpinak, krwawnik dodaje ostro\u015bci jak szczypiorek, a bluszczyk aromatu jak majeranek.\n<\/p>\n \n\tNale\u015bniki z kwiatami czarnego bzu<\/strong>\n<\/p>\n \n\tSk\u0142adniki: na ciasto – jak wy\u017cej, kwitn\u0105ce kwiatostany czarnego bzu.\n<\/p>\n \n\tWykonanie: kwiatostany czarnego bzu moczymy w cie\u015bcie nale\u015bnikowym, sma\u017cymy na oleju. Otrzymujemy oryginalne, pyszne, aromatyczne i zdrowe danie.\n<\/p>\n \n\tDziki placek z chwastami<\/strong>\n<\/p>\n \n\tSk\u0142adniki: kubek li\u015bci m\u0142odego podagrycznika, kubek górnych li\u015bci m\u0142odych pokrzyw, przed kwitni\u0119ciem, gar\u015b\u0107 li\u015bci mi\u0119ty i drug\u0105 szczawiu, po gar\u015bci kilka li\u015bci czosnaczka, krwawnika i gwiazdnicy, 2 jajka, 1½ szklanki m\u0105ki, 1\/3 szklanki oleju, ½ szklanki wody gazowanej, \u0142y\u017ceczka proszku do pieczenia, sól, pieprz czarny zio\u0142owy, ga\u0142ka muszkato\u0142owa, kolendra.\n<\/p>\n \n\tWykonanie: szpinak, dobrze wyp\u0142ukane pokrzywy, reszt\u0119 chwastów, szczaw i mi\u0119t\u0119 poddusi\u0107 na oliwie, zmiksowa\u0107 i wystudzi\u0107. W to wbi\u0107 jajka i mieszaj\u0105c widelcem doda\u0107 kolejno olej, m\u0105k\u0119 z proszkiem i wod\u0119 gazowan\u0105. Przyprawi\u0107 do smaku. Wstawi\u0107 do piekarnika na 170°C na oko\u0142o pó\u0142 godziny. Placek jest dobry na ciep\u0142o i na zimno, najlepszy z dodatkiem dipu czosnkowego na jogurcie.\n<\/p>\n \n\tSa\u0142atka wiosenna I<\/strong>\n<\/p>\n \n\tSk\u0142adniki: miseczka m\u0142odych li\u015bci mlecza (zebranych zanim zawi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 kwiaty), po gar\u015bci m\u0142odych pokrzyw, babki lancetowatej, gwiazdnicy i bluszczyku kurdybanka, posiekane z\u0105bki czosnku (2–3), \u0142y\u017cka soku z cytryny, dwie \u0142y\u017cki dobrego oleju, sól, pieprz czarny i zio\u0142owy, mo\u017ce by\u0107 te\u017c zielona czubryca.\n<\/p>\n \n\tWykonanie: ro\u015bliny dok\u0142adnie p\u0142uczemy, oderwane od \u0142ody\u017cek li\u015bcie pokrzywy parzymy na sicie. Od mleczy odci\u0105\u0107 dolne ko\u0144cówki, bo s\u0105 najbardziej gorzkie. Mieszamy razem, doprawiamy sol\u0105, pieprzami, sokiem z cytryny, oliw\u0105 i pozosta\u0142ymi przyprawami.\n<\/p>\n \n\tSa\u0142atka wiosenna II<\/strong>\n<\/p>\n \n\tSk\u0142adniki: gar\u015b\u0107 m\u0142odych li\u015bci mniszka lekarskiego, gar\u015b\u0107 m\u0142odych li\u015bci pokrzywy, gar\u015b\u0107 m\u0142odych kwitn\u0105cych p\u0119dów gwiazdnicy, gar\u015b\u0107 m\u0142odych li\u015bci babki lancetowatej, kilka m\u0142odych li\u015bci bluszczyku kurdybanka, ma\u0142a gar\u015b\u0107 m\u0142odych odziemnych li\u015bci krwawnika, ma\u0142a gar\u015b\u0107 m\u0142odych li\u015bci szczawiu, kilka listków koniczyny, kwiaty i listki stokrotki, kwiaty bratka, grzanki z 2–3 kromek chleba.\n<\/p>\n \n\tSos winegret: 3 \u0142y\u017cki oliwy, 1 \u0142y\u017cka octu winnego, 1 \u0142y\u017ceczka musztardy, 1 \u0142y\u017ceczka miodu, sól, pieprz.\n<\/p>\n \n\tSos \u015bmietanowy: 3 \u0142y\u017cki \u015bmietany, 2 \u0142y\u017cki majonezu.\n<\/p>\n \n\tWykonanie: wszystkie listki i p\u0119dy dok\u0142adnie op\u0142uka\u0107 i osuszy\u0107. Pokrzyw\u0119 zblanszowa\u0107. Zmiesza\u0107 wszystkie zio\u0142a i lekko posieka\u0107, doda\u0107 kwiaty, doprawi\u0107 sol\u0105 i pola\u0107 sosem winegret. Sa\u0142atk\u0119 mo\u017cna te\u017c poda\u0107 z sosem \u015bmietanowym i grzankami.\n<\/p>\n \n\t\u017bycz\u0119 przyjemnych wra\u017ce\u0144 smakowych.\n<\/p>\n \n\tPrzepisy zebra\u0142a:\n<\/p>\n \n\tAnna Dykczy\u0144ska \n<\/p>\n \n\tKujawsko-Pomorski O\u015brodek \n<\/p>\n \n\tDoradztwa Rolniczego\n<\/p>\n \n\tFot. J. Maciejewska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czym jest chwast? Z definicji jest to ro\u015blina niepo\u017c\u0105dana w danym \u015brodowisku, uprawie. Jednak to, co niewskazane w jednym miejscu, w innym mo\u017ce by\u0107 po\u017cyteczne, poszukiwane. Ro\u015bliny zielne, dziko rosn\u0105ce […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":679,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30,10],"tags":[],"class_list":["post-878","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-dziedzictwo-kulinarne"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",1417,1063,false],"landscape":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",1417,1063,false],"portraits":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",1417,1063,false],"thumbnail":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205-1024x768.jpg",1024,768,true],"1536x1536":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",1417,1063,false],"2048x2048":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",1417,1063,false],"botiga-extra-large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",1140,855,false],"botiga-large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",920,690,false],"botiga-big":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",575,431,false],"botiga-medium":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2017\/08\/nagietek-IMG_1205.jpg",380,285,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Justyna Lesiewicz","author_link":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/author\/justyna-lesiewicz\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"Aktualno\u015bci<\/a> DZIEDZICTWO KULINARNE<\/a>","rttpg_excerpt":"Czym jest chwast? Z definicji jest to ro\u015blina niepo\u017c\u0105dana w danym \u015brodowisku, uprawie. Jednak to, co niewskazane w jednym miejscu, w innym mo\u017ce by\u0107 po\u017cyteczne, poszukiwane. Ro\u015bliny zielne, dziko rosn\u0105ce […]","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=878"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":884,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/878\/revisions\/884"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/679"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}