![\"\"](\"https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/2-1-300x197.jpg\")
\n<\/p>\n\n\tKarnawa\u0142, zwany inaczej zapustami to okres zimowych balów, maskarad, pochodów i zabaw. Rozpoczyna si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w dniu Trzech Króli, a ko\u0144czy we wtorek przed \u015arod\u0105 Popielcow\u0105, która oznacza pocz\u0105tek Wielkiego Postu i oczekiwania na Wielkanoc.\n<\/p>\n
\n\tW\u0142a\u015bnie do tego okresu nawi\u0105zuje nazwa, pochodz\u0105ca z \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa caro, vale – \u017cegnaj mi\u0119so. Po karnawale nast\u0119puje okres Wielkiego Postu, gdy mi\u0119sa nie jadano, a kultywowano wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 w jedzeniu, piciu i rozrywkach. Zwyczaje te w dawnych czasach by\u0142y zdecydowanie bardziej \u017cywe, ni\u017c obserwujemy to wspó\u0142cze\u015bnie. Tradycj\u0119 ponoworocznego folgowania sobie spotykamy w ca\u0142ej \u015bredniowiecznej, katolickiej Europie, ale naukowcy dopatruj\u0105 si\u0119 starszego, poga\u0144skiego pochodzenia takich zabaw i obrz\u0119dów. Zgodnie z t\u0105 tez\u0105 nazwa okresu zabaw pochodzi od carrus navalis – wozu w kszta\u0142cie okr\u0119tu, na którym ta\u0144czono i grano. Taki wóz uczestniczy\u0142 w staro\u017cytnych procesjach \u015bwi\u0105tecznych ku czci Dionizosa (Bachusa w Rzymie) czy bogini Izydy w Egipcie. Zabawy te, zwi\u0105zane z kultem p\u0142odno\u015bci, wywodz\u0105 si\u0119 te\u017c z rzymskich saturnaliów obchodzonych co roku w grudniu.\n<\/p>\n
\n\tW czasach staropolskich okres uczt i zabaw nazywano zapustami, a ich ostatni, najbardziej intensywny etap mi\u0119sopustem. Polskie zabawy i hulanki karnawa\u0142owe potwierdzaj\u0105 \u017aród\u0142a z XVI wieku. Jako pierwsza rozpowszechni\u0142a je królowa Bona Sforza i jej dwór. Bawiono si\u0119 i weselono we wszystkich stanach, na wsi i w miastach. Na szlacheckich i magnackich dworach urz\u0105dzano polowania i turnieje, wystawne uczty i bale, a w\u015bród nich modne ju\u017c w XVII w. bale kostiumowe i maskowe. By\u0142 to czas biesiad przy suto zastawionych sto\u0142ach. St\u0105d te\u017c przys\u0142owie: „Jak t\u0142uste zapusty, to dom mo\u017ce by\u0107 pusty”. Oznacza\u0142o ono, \u017ce po obfitym jedzeniu i piciu, w domu zostawa\u0142o ma\u0142o \u017cywno\u015bci. Atrakcje tego okresu wi\u0105za\u0142y si\u0119 bowiem ze sporymi kosztami. Bawienie si\u0119 na balach wymaga\u0142o przygotowania odpowiednich toalet, czyli sukni, dodatków, strojów wizytowych, spacerowych etc. Dochodzi\u0142y koszty podejmowania go\u015bci, biletów na bale dobroczynne, urz\u0105dzenia balu czy wieczorku. Literatura pe\u0142na jest opisów ludzi \u017cyj\u0105cych ponad stan, zw\u0142aszcza w karnawale – albo przez lekkomy\u015blno\u015b\u0107, albo w celu stworzenia pozorów posiadania maj\u0105tku wi\u0119kszego ni\u017c w rzeczywisto\u015bci, chc\u0105c z\u0142apa\u0107 bogatego m\u0119\u017ca dla córki czy te\u017c posa\u017cn\u0105 pann\u0119 dla siebie lub syna.\n<\/p>\n
\n\tStaropolski karnawa\u0142 mia\u0142 ró\u017cne oblicza. Przede wszystkim jedzono – du\u017co i t\u0142usto. U zamo\u017cnej szlachty i magnaterii sto\u0142y ugina\u0142y si\u0119 od wszelakich mi\u0119siw, g\u0142ównie dziczyzny. Organizowano bale, kuligi, pochody przebiera\u0144ców i ta\u0144ce do rana. Echa tamtych zabaw pozosta\u0142y w s\u0142owach piosenki: „Jeszcze jeden mazur dzisiaj, cho\u0107 poranek \u015bwita”. Typowo polskim, ziemia\u0144skim zwyczajem zapustnym by\u0142 wspomniany kulig, zwany równie\u017c z niemiecka szlichtad\u0105. By\u0142y to objazdowe uczty saniami z zaprz\u0119\u017conymi do\u0144 ko\u0144mi, mocno zakrapiane alkoholem, które wed\u0142ug kronikarzy trwa\u0142y a\u017c do opró\u017cnienia spi\u017carni kolejnych gospodarzy. Na ten czas ziemia\u0144stwo wynajmowa\u0142o kapele i korowody przebiera\u0144ców, które przy akompaniamencie weso\u0142ej muzyki, a wieczorami przy pochodniach, towarzyszy\u0142y imprezowiczom. Nad ca\u0142okszta\u0142tem czuwa\u0142 wodzirej – arlekin. Zazwyczaj ziemia\u0144scy s\u0105siedzi odwiedzali si\u0119 nawzajem, cz\u0119sto bez zapowiedzi, by biesiadowa\u0107 „do oporu”, a nast\u0119pnie wsi\u0105\u015b\u0107 na sanie wraz z weso\u0142\u0105, mocno podchmielon\u0105 kompani\u0105 i uraczy\u0107 wizyt\u0105 nast\u0119pnego z s\u0105siadów. Pami\u0119tamy, \u017ce kulig taki przedstawiono, mi\u0119dzy innymi w powie\u015bci Henryka Sienkiewicza „Potop”. Dzie\u0142o zosta\u0142o zekranizowane, w ostatniej scenie filmu widzimy g\u0142ównego bohatera Andrzeja Kmicica z Ole\u0144k\u0105 w czasie sanny, w otoczeniu przyjació\u0142. Scen\u0119 t\u0105 zobrazowa\u0142 równie\u017c Juliusz Kossak.\n<\/p>\n
\n\t\n<\/p>\n
\n\tJuliusz Kossak, Ole\u0144ka i Kmicic na kuligu, 1887 r. (Fot. sztuka.agraart.pl)<\/em>\n<\/p>\n \n\tZa kolebk\u0119 karnawa\u0142u w jego maskowej ods\u0142onie uwa\u017ca si\u0119 oczywi\u015bcie W\u0142ochy, a w szczególno\u015bci Wenecj\u0119, gdzie maskarady organizowano ju\u017c w XI wieku. W Polsce bale maskowe sta\u0142y si\u0119 popularne w XVII wieku. Tak zwane „bale redutowe” organizowano g\u0142ównie w miastach. W maskaradzie móg\u0142 uczestniczy\u0107 ka\u017cdy, niezale\u017cnie od pozycji spo\u0142ecznej. Warunkiem by\u0142o posiadanie biletu i maski, która dawa\u0142a anonimowo\u015b\u0107 i czyni\u0142a równymi króla i ch\u0142opa czy rzemie\u015blnika. Dla przyk\u0142adu, na balach w domu przy ul. Piekarskiej 105, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 pierwsze warszawskie maskarady, pojawia\u0142 si\u0119 sam August III Sas. Przykrycie twarzy pozwala\u0142o zwyk\u0142emu cz\u0142owiekowi z gminu jak równy z równym rozmawia\u0107 z samym królem, magnatem czy urz\u0119dnikiem. Takie spotkanie, niemo\u017cliwe w normalnym \u017cyciu, odbywa\u0142o si\u0119 niejako poza protoko\u0142em, nie wi\u0105za\u0142o si\u0119 z \u017cadnymi konsekwencjami dla obu stron. Oprócz maski wa\u017cny atrybut stanowi\u0142y tzw. domina – obszerne p\u0142aszcze z kapturem, noszone niegdy\u015b przez mnichów i cz\u0142onków bractw religijnych, które przydawa\u0142y go\u015bciom tajemniczo\u015bci. W czasie karnawa\u0142u maskarady organizowano nawet 4–5 razy w tygodniu. Ich popularno\u015b\u0107 by\u0142a tak du\u017ca, \u017ce z czasem zabawy przeniesiono do magnackich pa\u0142aców. Na redutach bywa\u0142o si\u0119, by pota\u0144cowa\u0107, przypatrywa\u0107 si\u0119 sobie nawzajem, odgadywa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 go\u015bci w maskach, flirtowa\u0107, romansowa\u0107, gra\u0107 w karty, plotkowa\u0107.\n<\/p>\n \n\t \n\tKarnawa\u0142 w Wenecji (Fot. pixabay.com)<\/em>\n<\/p>\n \n\t \n\tMaska wenecka (Fot. pixabay.com)<\/em>\n<\/p>\n \n\tAtrakcyjny karnawa\u0142 by\u0142 w bogatym Gda\u0144sku. Tamtejsze cechy czy gildie wykazywa\u0142y w organizowaniu uciech wiele pomys\u0142ów. Przez miasto przeci\u0105ga\u0142y barwne pochody, w trakcie których inscenizowano obrazy z \u017cycia poszczególnych cechów. Na jednej ulicy ku\u015bnierze, poprzebierani za murzynów, ustrojeni w korony, ze \u015bwiate\u0142kami na g\u0142owach, ta\u0144czyli s\u0142ynny taniec – moresk\u0119. Na drugiej wyst\u0119powali z toporami rze\u017anicy. Gdzie indziej jeszcze szyprowie prezentowali tradycyjny taniec marynarski z obna\u017conymi mieczami. Kolorowe przemarsze przebiera\u0144ców i kol\u0119dników popularne by\u0142y tak\u017ce na wsiach. W ostatnie dni karnawa\u0142u przebierano si\u0119 za postacie zwierz\u0119ce (konia, tura, koz\u0119, bociana), alegoryczne (diab\u0142a czy \u015bmier\u0107) b\u0105d\u017a ludzkie (np. \u017byda, Cygana, Ormianina, ale te\u017c ksi\u0119dza czy doktora). Przy akompaniamencie muzyki z instrumentów ludowych orszaki takie w\u0119drowa\u0142y od domu do domu, domagaj\u0105c si\u0119 pocz\u0119stunku. W zesz\u0142ym roku opisywali\u015bmy tego typu kujawskie zwyczaje z prze\u0142omu zimy i wiosny na \u0142amach „Wsi”.\n<\/p>\n \n\t \n\tZapustny korowód przebiera\u0144ców (Fot. A. Dykczy\u0144ska)<\/em>\n<\/p>\n \n\tSzczyt uciech karnawa\u0142owych przypada\u0142 na wiek XIX. O\u017cywia\u0142y si\u0119 salony, kluby towarzyskie, pa\u0142ace, dworki i mieszcza\u0144skie domy. Ka\u017cdy bal rozpoczynano polonezem. Organizowano bale proszone, sk\u0142adkowe, panie\u0144skie, kawalerskie, arystokratyczne, kupieckie, filantropijne i inne.\n<\/p>\n \n\tA jak wygl\u0105da karnawa\u0142 dzi\u015b? Obecnie zacieraj\u0105 si\u0119 okresy nakazane religi\u0105, ale jeszcze kilkana\u015bcie lat temu bardzo si\u0119 ich przestrzega\u0142o. Zabawy w adwencie lub po\u015bcie by\u0142y nie do pomy\u015blenia. Wida\u0107, \u017ce podej\u015bcie, szczególnie w du\u017cych miastach, jest teraz bardziej liberalne. Jednak, jak by nie patrze\u0107, karnawa\u0142 pozostaje karnawa\u0142em i w tym czasie obserwujemy du\u017co wi\u0119cej hucznych zabaw. Ich charakter jest ró\u017cny. Bale kostiumowe jeszcze kilka lat temu cieszy\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 du\u017cym zainteresowaniem. Obecnie jednak najch\u0119tniej w takich imprezach uczestnicz\u0105 przedszkolaki, szcz\u0119\u015bliwe, \u017ce mog\u0105 przebra\u0107 si\u0119 za wybrane przez siebie postacie. M\u0142odzie\u017c szkolna jest ju\u017c mniej skora do przebieranek. Nastolatkowie, nie zwa\u017caj\u0105c na dany okres, bawi\u0105 si\u0119 przez ca\u0142y rok, w ka\u017cdym dogodnym momencie, wi\u0119c karnawa\u0142 nie jest dla nich szczególnie wyj\u0105tkowym czasem.\n<\/p>\n \n\tDoro\u015bli Polacy cz\u0119sto korzystaj\u0105 z balów karnawa\u0142owych w restauracjach, poprzestaj\u0105c raczej na eleganckim stroju bez specjalnego przebierania.\n<\/p>\n \n\tZa granic\u0105 najbardziej rozpoznawalny jest oczywi\u015bcie karnawa\u0142 w Rio de Janeiro. To huczne, przygotowane z wielk\u0105 pomp\u0105 kolorowe, pi\u0119kne widowiska taneczne, gdzie króluje samba. G\u0142ówne karnawa\u0142owe obchody odbywaj\u0105 si\u0119 na Sambodromie – 700-metrowej futurystycznej promenadzie zaprojektowanej przez s\u0142ynnego brazylijskiego architekta Oscara Niemeyera. Sambodrom mo\u017ce pomie\u015bci\u0107 ok. 70 tys. widzów rozlokowanych w 12 sektorach, od których zale\u017cy cena biletu (wahaj\u0105 si\u0119 od 20 do nawet 1 700 dolarów). To w\u0142a\u015bnie tutaj szko\u0142y samby prezentuj\u0105 pieczo\u0142owicie dopracowane uk\u0142ady choreograficzne, które s\u0105 oceniane przez s\u0119dziów. Na najlepszych czeka chwa\u0142a, s\u0142awa i nagroda nieco bardziej przyziemna, ale nie mniej smakowita – ok. 1 mln dolarów. Najgorzej oceniona szko\u0142a spada z kolei do sambowej II ligi.\n<\/p>\n \n\tInnym znanym, a zarazem najwi\u0119kszym w Europie, jest karnawa\u0142 w Wenecji. Charakterystyczne s\u0105 najs\u0142ynniejsze na \u015bwiecie maski weneckie ubierane w okresie karnawa\u0142u. Oprócz nich w trakcie weneckich pochodów zauwa\u017calni s\u0105 przebiera\u0144cy w strojach sprzed kilku epok.\n<\/p>\n \n\tW Niemczech za\u015b s\u0142ynny karnawa\u0142 odbywa si\u0119 w pó\u0142nocnej Nadrenii-Westfalii. Co roku 11 listopada o godz. 11.11 rozpoczyna si\u0119 tzw. pi\u0105ta pora roku (tak nazywa si\u0119 karnawa\u0142 w Kolonii). Tu te\u017c odbywaj\u0105 si\u0119 du\u017ce karnawa\u0142owe parady, z muzyk\u0105 i wozami pe\u0142nymi przebiera\u0144ców. Oprócz tego charakterystyczne s\u0105 jeszcze inne zwyczaje. W ostatni czwartek karnawa\u0142u (Weiberfastnacht) w Nadrenii i Westfalii kobiety uzbrojone w no\u017cyce obcinaj\u0105 m\u0119\u017cczyznom krawaty, oprócz tego odbywaj\u0105 si\u0119 te\u017c kobiece szturmy na ratusze. W Düsseldorfie, Bonn, Kolonii, Moguncji i innych niemieckich miastach, kobiety w barwnych strojach wdzieraj\u0105 si\u0119 do ratuszy, by obci\u0105\u0107 krawaty urz\u0119dnikom i otrzyma\u0107 symboliczny klucz do bram miasta, „przejmuj\u0105c” na ten dzie\u0144 w\u0142adz\u0119. W ostatni poniedzia\u0142ek (Rosenmontag) ulicami miast ci\u0105gn\u0105 wielkie karnawa\u0142owe korowody. Przebrani w barwne kostiumy lub w tradycyjne stroje i maski ludzie uczestnicz\u0105 w licznych festynach i paradach.\n<\/p>\n \n\t\u017bycz\u0119 Pa\u0144stwu dobrej zabawy w czasie tegorocznego karnawa\u0142u! Swoj\u0105 drog\u0105, dobrze jest dzi\u015b, ale jak\u017ce ciekawie by\u0142o te\u017c dawniej. Przyznacie Pa\u0144stwo, \u017ce niezwyk\u0142ym prze\u017cyciem by\u0142oby uczestniczenie w takim staropolskim kuligu? Troch\u0119 krucho ze \u015bniegiem w obecnych czasach… Albo w reducie? Kto wie, kogo mo\u017cna by spotka\u0107, a pami\u0119tamy, \u017ce „maska czyni równym”.\n<\/p>\n \n\tAnna Dykczy\u0144ska, KPODR\n<\/p>\n \n\tOpracowano na podstawie:\n<\/p>\n \n\t– wikipedia.pl,\n<\/p>\n \n\t– czasemancypantek.pl,\n<\/p>\n \n\t– ciekawostkihistoryczne.pl,\n<\/p>\n \n\t– soli\u015bci.pl,\n<\/p>\n \n\t– archiwum.pan<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Karnawa\u0142, zwany inaczej zapustami to okres zimowych balów, maskarad, pochodów i zabaw. Rozpoczyna si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w dniu Trzech Króli, a ko\u0144czy we wtorek przed \u015arod\u0105 Popielcow\u0105, która oznacza pocz\u0105tek Wielkiego […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3231,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30,15],"tags":[],"class_list":["post-3229","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-dziedzictwo-kulturowe"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",623,414,false],"landscape":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",623,414,false],"portraits":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",623,414,false],"thumbnail":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1-300x150.jpg",300,150,true],"medium":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1-300x199.jpg",300,199,true],"large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",623,414,false],"1536x1536":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",623,414,false],"2048x2048":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",623,414,false],"botiga-extra-large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",623,414,false],"botiga-large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",623,414,false],"botiga-big":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",575,382,false],"botiga-medium":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/1.jpg",380,253,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Miros\u0142awa Wajnert","author_link":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/author\/mirka\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"Aktualno\u015bci<\/a> DZIEDZICTWO KULTUROWE<\/a>","rttpg_excerpt":"Karnawa\u0142, zwany inaczej zapustami to okres zimowych balów, maskarad, pochodów i zabaw. Rozpoczyna si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w dniu Trzech Króli, a ko\u0144czy we wtorek przed \u015arod\u0105 Popielcow\u0105, która oznacza pocz\u0105tek Wielkiego […]","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3229","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3229"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3229\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3242,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3229\/revisions\/3242"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3231"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3229"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3229"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3229"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/3-300x206.jpg\")
\n<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/4-300x201.jpg\")
<\/em>\n<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/5-300x200.jpg\")
\n<\/p>\n