{"id":2052,"date":"2021-12-06T10:39:45","date_gmt":"2021-12-06T09:39:45","guid":{"rendered":"https:\/\/row.kpodr.pl\/?p=2052"},"modified":"2021-12-10T13:37:10","modified_gmt":"2021-12-10T12:37:10","slug":"jak-pachnie-wigilia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/2021\/12\/06\/jak-pachnie-wigilia\/","title":{"rendered":"Jak pachnie Wigilia?"},"content":{"rendered":"

\n\tPrzed nami jedne z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t w katolickim roku liturgicznym – Bo\u017ce Narodzenie. Poprzedzone s\u0105 Wigili\u0105 – szczególnym dniem, który nawet przez osoby niewierz\u0105ce cz\u0119sto jest zwany magicznym dniem. Sk\u0105d bierze si\u0119 ta magia? Jak zastanowimy si\u0119 chwil\u0119, b\u0119dziemy znali odpowied\u017a na to pytanie – dla ka\u017cdego z nas mo\u017ce by\u0107 ona nieco inna.<\/span><\/strong>\n<\/p>\n

\n\tKulminacyjnym wydarzeniem tego dnia jest wieczerza wigilijna. To jedyne w swoim rodzaju spotkania rodzinne. Na zas\u0142any bia\u0142ym obrusem stó\u0142, pod który obowi\u0105zkowo wk\u0142adamy sianko, stawiamy tradycyjne potrawy, które ró\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od regionu naszego kraju. Owszem, nast\u0105pi\u0142a pewna unifikacja, powszechnie na przyk\u0142ad przyrz\u0105dzamy karpia, barszcz czerwony z uszkami równie\u017c znany jest  praktycznie w ca\u0142ym kraju, cho\u0107 pochodzi ze wschodu. W tym artykule pragn\u0119 skupi\u0107 si\u0119 na tradycyjnych recepturach, tych nieco zapomnianych lub mniej popularnych. Wszak oprócz ryb w ró\u017cnych postaciach, znajdziemy równie\u017c inne potrawy, które cz\u0119sto przyrz\u0105dzamy tylko ten raz w roku. Wszystkie przytoczone przeze mnie dania umieszczone s\u0105 na Li\u015bcie Produktów Tradycyjnych prowadzonej przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w zak\u0142adce dotycz\u0105cej naszego województwa. Zapraszam Pa\u0144stwa w pachn\u0105c\u0105 Wigili\u0105 kulinarn\u0105 podró\u017c!<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWigilijna zupa z suszonych \u015bliwek<\/strong><\/span>\n<\/p>\n

\n\tNa Kujawach znajduje si\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 polskiego zag\u0142\u0119bia \u015bliwkowego, czyli Dolina Dolnej Wis\u0142y, dlatego w kujawskim menu silnie zakorzenione s\u0105 ró\u017cnego rodzaju potrawy ze \u015bliwek. Wigilijna zupa z suszonych \u015bliwek, jak sama nazwa wskazuje, przygotowywana i podawana by\u0142a i jest do dnia dzisiejszego tylko na wigilijn\u0105 kolacj\u0119. Nieraz dodawano do niej równie\u017c suszone gruszki (tzw. ul\u0119ga\u0142ki) i jab\u0142ka.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWykonanie: na pocz\u0105tku nale\u017cy op\u0142uka\u0107, a nast\u0119pnie zala\u0107 zimn\u0105 wod\u0105 suszone \u015bliwki i moczy\u0107 je przez ca\u0142\u0105 noc. Na drugi dzie\u0144 gotowa\u0107 owoce w tej samej wodzie wraz z przyprawami, np. go\u017adzikami, cukrem, odrobin\u0105 soli. Kiedy \u015bliwki zmi\u0119kn\u0105, wywar zaprawi\u0107 \u015bmietan\u0105 z m\u0105k\u0105 pszenn\u0105. Wigilijna zupa z suszonych \u015bliwek najcz\u0119\u015bciej podawana jest z kluskami krojonymi (grubym makaronem) w\u0142asnej roboty. Mo\u017cna równie\u017c potraw\u0119 podawa\u0107 bez zaprawiania, w formie kompotu z suszu, do popicia.<\/span>\n<\/p>\n

\n\t\"\"<\/a><\/span>\n<\/p>\n

\n\t                                                                         Fot. U. Nowakowska<\/span>\n<\/p>\n

\n\t\"\"Rosopita<\/strong>                                                                                                                               <\/span>\n<\/p>\n

\n\tRosopita zwana inaczej rosopitk\u0105 lub zup\u0105 \u015bledziow\u0105 to dawne, tradycyjne danie, które go\u015bci\u0142o g\u0142ównie w gospodarstwach domowych na wsiach, rzadziej na pa\u0144skich sto\u0142ach. Nazwa potrawy pochodzi prawdopodobnie od rzadkiej konsystencji zupy, podobnej do roso\u0142u, st\u0105d „roso” oraz od sposobu jej spo\u017cywania, czyli cz\u0119\u015bciej popijaj\u0105c ni\u017c jedz\u0105c \u0142y\u017ck\u0105, st\u0105d drugi cz\u0142on nazwy „pita”, „pitka”. Jest to potrawa prosta, uboga w sk\u0142adniki, cz\u0119sto spo\u017cywana na wsiach kujawskich w okresie Adwentu, Wielkiego Postu, w \u015arod\u0119 Popielcow\u0105, Wielki Pi\u0105tek, jak równie\u017c w ci\u0105gu roku,  w pi\u0105tki. Podawano j\u0105 z ziemniakami uprzednio ugotowanymi w mundurkach i obranymi, jako danie obiadowe. Jednak szczególnie kojarzy si\u0119 ona z Wigili\u0105, gdy\u017c wówczas stanowi\u0142a jedno z da\u0144 podawanych na wieczerz\u0119. „I taki by\u0142 wigilijny zapach \u015bledzia, cebuli, zapach Wigilii (…) Kiedy\u015b, jak by\u0142a bieda, cz\u0119sto brakowa\u0142o podstawowych produktów, takich jak kartofle, \u015bledzie. Dlatego przyrz\u0105dzano rosopit\u0119 na Wigili\u0119, aby przez ca\u0142y rok tych produktów w domu nie zabrak\u0142o” – tak wspomina\u0142a t\u0119 potraw\u0119 jedna ze starszych mieszkanek gminy B\u0105dkowo. Rosopita nie jest znana na terenie ca\u0142ych Kujaw, a jedynie w niektórych ich obszarach (okolice B\u0105dkowa, W\u0142oc\u0142awka, Radziejowa, Lubra\u0144ca, Izbicy Kujawskiej).<\/span>\n<\/p>\n

\n\t\"\"<\/a>                                             Fot. A. Dykczy\u0144ska<\/span>\n<\/p>\n

\n\tSk\u0142adniki: 1 l przegotowanej, ostudzonej wody, 1 cebula, mlecz z 2 \u015bledzi, 2–3 \u0142y\u017cki octu, 1 \u0142y\u017cka cukru, \u015bmietana, sól, pieprz czarny i zio\u0142owy.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWykonanie: mlecz w\u0142o\u017cy\u0107 na g\u0142\u0119boki talerz lub misk\u0119, dosypa\u0107 \u0142y\u017ck\u0119 aby wyp\u0142uka\u0107 mlecz. Oddzieli\u0107 mlecz od b\u0142ony, wszystko przecedzi\u0107 przez sitko do innego naczynia i dola\u0107 reszt\u0119 wody. Doda\u0107 wcze\u015bniej posiekan\u0105 i sparzon\u0105 cebul\u0119 oraz do smaku ocet, sól, troch\u0119 cukru i pieprz. Na koniec doda\u0107 s\u0142odkiej \u015bmietany, aby zabieli\u0107. Potrawa ta, zwana te\u017c popitk\u0105, podawana jest do \u015bledzia i ziemniaków w mundurkach. Cho\u0107 niektórym zupa wydaje si\u0119 ma\u0142o apetyczna, to ma ona bardzo charakterystyczny, orze\u017awiaj\u0105cy smak. Zach\u0119cam wi\u0119c do sporz\u0105dzenia i spróbowania.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tKulis<\/strong><\/span>\n<\/p>\n

\n\tPopularny kwas z buraków czerwonych zwany na Kujawach kulisem, kule\u015bniakiem, kulisiokiem, przygotowywany by\u0142 jako napój, który ch\u0119tnie spo\u017cywano podczas upalnych dni w czasie prac polowych, ale tak\u017ce stanowi\u0142 podstaw\u0119 do przygotowania ró\u017cnego rodzaju zup. Przepis nie zmieni\u0142 si\u0119 od lat.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tSk\u0142adniki: 2 kg buraczków \u0107wik\u0142owych obranych i pokrojonych w drobne kawa\u0142ki, 4 l wody przegotowanej, 1 kromka \u017cytniego chleba.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWykonanie: pokrojone buraczki wraz z kromk\u0105 chleba w\u0142o\u017cy\u0107 do kamiennego garnka i zala\u0107 przegotowan\u0105 wod\u0105. Zostawi\u0107 garnek przykryty gaz\u0105 w ciep\u0142ym miejscu. Sprawdzi\u0107 po 3–4 dniach, kwas powinien by\u0107 gotowy. W celu wzbogacenia smaku kiszonego napoju, cz\u0119sto dodawano czosnek, który zapewnia\u0142 równie\u017c aromat ca\u0142ej potrawie. Bardzo wa\u017cne by\u0142o, aby w odpowiednim momencie wyj\u0105\u0107 kromk\u0119 chleba razowego, \u017ceby nie uleg\u0142a sple\u015bnieniu. Kulis zachowuje swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci i  nie ulega psuciu nawet kilka miesi\u0119cy, je\u015bli przechowywany jest w ch\u0142odnym, zacienionym pomieszczeniu. Na jego bazie mo\u017cna sporz\u0105dzi\u0107 tradycyjny wigilijny postny barszcz. Wystarczy ugotowa\u0107 bulion warzywny, mo\u017cna doda\u0107 kwaskowe jab\u0142ko. Do gotowego bulionu doda\u0107 kulis, a tak\u017ce suszone grzyby. Kwasu buraczanego dolewa\u0107 tyle, aby uzyska\u0107 odpowiedni poziom kwa\u015bno\u015bci barszczu (spróbowa\u0107). Doprawi\u0107 do smaku sol\u0105, cukrem i pieprzem. Tradycyjny wigilijny barszcz jest klarowny, nie nale\u017cy zaprawia\u0107 go m\u0105k\u0105 ani \u015bmietan\u0105. Na koniec mo\u017cna doda\u0107 majeranku. Trzeba pami\u0119ta\u0107, aby nie dopu\u015bci\u0107 do wrzenia barszczu, bo zmieni on wówczas barw\u0119 na brunatn\u0105. Barszcz najlepiej ugotowa\u0107 dzie\u0144 przed Wigili\u0105, poniewa\u017c pe\u0142nia jego smaku wy\u0142ania si\u0119 dopiero na drugi dzie\u0144.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tKluski z makiem<\/strong><\/span>\n<\/p>\n

\n\tWed\u0142ug ludowych wierze\u0144 mak jest symbolem p\u0142odno\u015bci, a ka\u017cda m\u0142oda dziewczyna powinna w Wigili\u0119 trze\u0107 mak w celu rych\u0142ego wyj\u015bcia za m\u0105\u017c. Ponadto spo\u017cywany na Wigili\u0119 Bo\u017cego Narodzenia mia\u0142 zapewni\u0107 szcz\u0119\u015bcie. Mak posiada witamy A, C, D, E, B3, które wzmacniaj\u0105 odporno\u015b\u0107, a tak\u017ce zawiera sporo wapnia oraz b\u0142onnika, kwasu linolowego i oleinowego.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWykonanie: do przygotowania klusek z makiem na pocz\u0105tku nale\u017ca\u0142o z m\u0105ki pszennej, jaj oraz soli zagnie\u015b\u0107 ciasto, rozwa\u0142kowa\u0107, pokroi\u0107 w drobne paski. Ugotowa\u0107 w osolonym wrz\u0105tku. 1 kg maku zala\u0107 wrz\u0105tkiem, doprowadzi\u0107 do wrzenia i odstawi\u0107 na 12 godzin. Odcedzi\u0107 na sicie. Dwukrotnie zmieli\u0107, nast\u0119pnie uciera\u0107 pa\u0142k\u0105 w makutrze, dodaj\u0105c stopniowo rozpuszczony prawdziwy miód, pokrojone orzechy i 2 \u0142y\u017cki stopionego mas\u0142a. Niektóre gospodynie przygotowan\u0105 mas\u0119 makow\u0105 dodatkowo podsma\u017ca\u0142y przez oko\u0142o 15 minut dla uzyskania lepszego smaku i aromatu. Na koniec kluski trzeba wymiesza\u0107 z ostudzon\u0105 mas\u0105 i stawiano na wigilijny stó\u0142                                                \"\"<\/a>                                                                  Fot. U. Nowakowska<\/span>\n<\/p>\n

\n\tPierogi z kapust\u0105 i grzybami<\/strong><\/span>\n<\/p>\n

\n\tCiasto: ½ kg m\u0105ki pszennej, 2 jaja ca\u0142e (ma\u0142e), 1 szklanka gotuj\u0105cej wody (wrz\u0105tek), sól, niewielka ilo\u015b\u0107 oleju  (dolewana do wody podczas gotowania pierogów).<\/span>\n<\/p>\n

\n\tFarsz: 1 kg kapusty kiszonej, 80 dag grzybów le\u015bnych \u015bwie\u017cych albo 3–4 dag grzybów suszonych, 2 \u015brednie cebule, 2–3 jaja, sól, pieprz, olej, mas\u0142o do pokraszenia gotowych, ciep\u0142ych pierogów.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWykonanie: m\u0105k\u0119 wysypa\u0107 na stolnic\u0119, zrobi\u0107 do\u0142ek, wsypa\u0107 sól i rozbite jaja. Dolewa\u0107 gor\u0105c\u0105 wod\u0119. Za pomoc\u0105 no\u017ca po\u0142\u0105czy\u0107 produkty. Zagnie\u015b\u0107 lekko ciasto (r\u0119cznie). Ciasto prze\u0142o\u017cy\u0107 do miski wysypanej m\u0105k\u0105, przykry\u0107 \u015bciereczk\u0105 i odstawi\u0107 na 1 godzin\u0119. Je\u017celi mamy suszone grzyby, to nale\u017cy namoczy\u0107 je w letniej wodzie przez oko\u0142o 2–3 godziny. Grzyby i kapust\u0119 kiszon\u0105 gotowa\u0107 do mi\u0119kko\u015bci. Nast\u0119pnie przepu\u015bci\u0107 przez maszynk\u0119 o drobnych oczkach lub drobno posieka\u0107 no\u017cem. Cebul\u0119 obra\u0107 i pokroi\u0107 w kostk\u0119, szkli\u0107 na oleju. Doda\u0107 kapust\u0119 i grzyby. Wbi\u0107 jajka, doprawi\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 sol\u0105 i pieprzem do smaku. Chwil\u0119 trzyma\u0107 na patelni lub w rondlu na ma\u0142ym ogniu, dobrze wymiesza\u0107. Pozostawi\u0107 do ostudzenia. Ciasto wyj\u0105\u0107 na stolnic\u0119, podzieli\u0107 na 4 cz\u0119\u015bci. Wa\u0142kowa\u0107 pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107, trzy pozosta\u0142e przykry\u0107 misk\u0105, aby nie obesch\u0142y. Rozwa\u0142kowa\u0107 do\u015b\u0107 cienko ciasto, wykrawa\u0107 foremk\u0105 kr\u0105\u017cki. Na \u015brodek kr\u0105\u017cka na\u0142o\u017cy\u0107 \u0142y\u017ceczk\u0105 nadzienie (farsz). Kr\u0105\u017cek z\u0142o\u017cy\u0107 na pó\u0142, zlepi\u0107 dok\u0142adnie brzegi, uwa\u017caj\u0105c, \u017ceby nadzienie nie dosta\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy brzegi, bo pierogi wówczas \u0142atwo p\u0119kaj\u0105 i rozgotowuj\u0105 si\u0119. Zlepione pierogi uk\u0142ada\u0107 na desce posypanej m\u0105k\u0105. Przykry\u0107 czyst\u0105 \u015bciereczk\u0105, \u017ceby nie obesch\u0142y. Zagotowa\u0107 osolon\u0105 wod\u0119 w du\u017cym garnku. Wrzuca\u0107 pierogi partiami, do wrz\u0105cej wody, od razu miesza\u0107, aby nie przywar\u0142y do dna, ani nie sklei\u0142y si\u0119 ze sob\u0105. Przykry\u0107. Gdy pierogi wyp\u0142yn\u0105 na wierzch, odkry\u0107 garnek i gotowa\u0107 3 minuty. Wybiera\u0107 \u0142y\u017ck\u0105 cedzakow\u0105 na pó\u0142misek, polewa\u0107 mas\u0142em.<\/span>\n<\/p>\n

\n\t\"\"<\/a>                                                                          Fot. A. Dykczy\u0144ska<\/span>\n<\/p>\n

\n\tKujawskie grzybki wigilijne<\/strong><\/span>\n<\/p>\n

\n\tSk\u0142adniki: suszone grzyby le\u015bne (najlepiej prawdziwki), cebula, \u015bmietana, m\u0105ka, sól, pieprz.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWykonanie: namoczy\u0107 suszone grzyby dzie\u0144 przed Wigili\u0105. Cebul\u0119 pokroi\u0107 w kostk\u0119 i podsma\u017cy\u0107 na ma\u015ble. Do podsma\u017conej cebuli doda\u0107 ugotowane grzyby, sól i pieprz do smaku. Sma\u017cy\u0107, a\u017c wytworzy si\u0119 g\u0119sty, zawiesisty sos. Pod koniec sma\u017cenia mo\u017cna doda\u0107 \u015bmietank\u0119 lub troszk\u0119 m\u0105ki i chwil\u0119 razem podsma\u017cy\u0107.<\/span>\n<\/p>\n

\n\t\"\"<\/a>                                                           Fot. D. Jaskólska<\/span>\n<\/p>\n

\n\tGroch z kapust\u0105<\/strong><\/span>\n<\/p>\n

\n\tW wierzeniach ludowych spo\u017cywanie nasion grochu chroni\u0142o ludzi przed chorobami, a w po\u0142\u0105czeniu  z kapust\u0105 zapewnia\u0142o urodzaj. Wierzono równie\u017c, \u017ce potrawy przygotowane z kapusty przyci\u0105gaj\u0105 dostatek. Same nasiona grochu bogate s\u0105 w bia\u0142ko, b\u0142onnik, kwas foliowy oraz minera\u0142y i witaminy z grupy B. Kapusta za\u015b stanowi cenne \u017aród\u0142o witaminy C. Groch z kapust\u0105 to potrawa znana i bardzo popularna na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Wigilijny groch z kapust\u0105 przyrz\u0105dzano zwykle na Kujawach i Pa\u0142ukach. Obecnie potrawa najcz\u0119\u015bciej przygotowywana jest na \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia i jest jedn\u0105 z dwunastu obowi\u0105zkowych potraw na stole.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tSk\u0142adniki: 2 kg kiszonej kapusty, 30–50 dag grochu \u0142uskanego lub szabloku (fasoli), 3–4 cebule, olej (dawniej powszechnie stosowano olej lniany), pieprz, ziele angielskie, li\u015b\u0107 laurowy, sól.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWykonanie: kapust\u0119 i groch lub fasol\u0119 gotowa\u0107 pocz\u0105tkowo oddzielnie. Groch (fasol\u0119) namoczy\u0107 dzie\u0144 wcze\u015bniej. Kapust\u0119 w czasie gotowania w miar\u0119 potrzeby odlewa\u0107, aby nie by\u0142a zbyt kwa\u015bna. Do kapusty doda\u0107 pieprz, ziele angielskie, li\u015b\u0107 laurowy, kilka \u0142y\u017cek oleju oraz przesma\u017con\u0105 na szklisto cebul\u0119. Dusi\u0107, a\u017c kapusta zrobi si\u0119 mi\u0119kka i mia\u0142ka (najlepiej po kilka godzin przez dwa dni). Na drugi dzie\u0144 gotowa\u0107 groch lub fasol\u0119 do mi\u0119kko\u015bci. Po ugotowaniu cz\u0119\u015b\u0107 przetrze\u0107 (lub rozgnie\u015b\u0107 widelcem) i do\u0142o\u017cy\u0107 do kapusty. Doprawi\u0107 sol\u0105 do smaku. Ca\u0142o\u015b\u0107 dusi\u0107 jeszcze 1–2 godziny cz\u0119sto mieszaj\u0105c.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tJab\u0142ecznik kujawski<\/strong><\/span>\n<\/p>\n

\n\tNajlepsze do tego ciasta s\u0105 jab\u0142ka starych, tradycyjnych odmian kwa\u015bnych lub kwaskowato-s\u0142odkich,<\/span>\n<\/p>\n

\n\ttakie jak: Szara Reneta, Antonówka, Papierówka, ale równie\u017c Kronselska (cz\u0119sto nazywana w potocznym j\u0119zyku „Kronselk\u0105”) czy pochodz\u0105ca z Rosji Char\u0142amowska. Jab\u0142ka dawnych odmian charakteryzuj\u0105 si\u0119 wysok\u0105 zawarto\u015bci\u0105 zwi\u0105zków antyoksydacyjnych, takich jak witamina C, a tak\u017ce cukrów. W porównaniu do wspó\u0142czesnych odmian s\u0105 one równie\u017c bogatsze w sk\u0142adniki mineralne (magnez, \u017celazo, mied\u017a, sód, potas, fosfor). Szczególnie zauwa\u017calne ró\u017cnice s\u0105 w zawarto\u015bci witaminy C, której dawne odmiany zawieraj\u0105 nawet kilka razy wi\u0119cej. Dawniej drzewa starych odmian ros\u0142y przy niemal ka\u017cdej zagrodzie wiejskiej. By\u0142y nieodzownym elementem obej\u015bcia wiejskiego.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tSk\u0142adniki: 1 kostka margaryny, 1 szklanka cukru, 3 szklanki m\u0105ki, 5 \u017có\u0142tek, 1 \u0142y\u017cka smalcu, 3 \u0142y\u017cki p\u0142askie g\u0119stej, kwa\u015bnej \u015bmietany, 2 \u0142y\u017ceczki proszku do pieczenia, 1 cukier waniliowy, 1,5 kg jab\u0142ek (Szara Reneta lub inne odmiany kwa\u015bne), ½ \u0142y\u017ceczki cynamonu, 2 \u0142y\u017cki bu\u0142ki tartej.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWykonanie: jab\u0142ka umy\u0107, obra\u0107, wykroi\u0107 gniazda nasienne, pokroi\u0107 w drobn\u0105 kostk\u0119 lub zetrze\u0107 na tarce o grubych oczkach. Wrzuci\u0107 do du\u017cego garnka lub na du\u017c\u0105 patelni\u0119. Gotowa\u0107 do momentu rozpadni\u0119cia si\u0119 owoców i odparowania soku. Ostudzi\u0107. M\u0105k\u0119, sch\u0142odzon\u0105 margaryn\u0119, cukier, \u017có\u0142tka, cukier waniliowy, proszek do pieczenia, \u015bmietan\u0119, smalec wy\u0142o\u017cy\u0107 na stolnic\u0119. Najpierw wysypa\u0107 przesian\u0105 m\u0105k\u0119 i inne sypkie sk\u0142adniki, a dalej pozosta\u0142e. Mo\u017cna je wst\u0119pnie po\u0142\u0105czy\u0107 siekaj\u0105c no\u017cem. Dalej zagnie\u015b\u0107 ciasto. Po zagnieceniu dzielimy ciasto na dwie cz\u0119\u015bci, jedn\u0105 wi\u0119ksz\u0105 drug\u0105 mniejsz\u0105. Przygotowa\u0107 blach\u0119 do pieczenia: wysmarowa\u0107 t\u0142uszczem i wysypa\u0107 m\u0105k\u0105 b\u0105d\u017a bu\u0142k\u0105 tart\u0105 tak, aby wszystkie kraw\u0119dzie blachy by\u0142y ni\u0105 pokryte. Zamiast t\u0142uszczu i m\u0105ki (bu\u0142ki) mo\u017cna u\u017cy\u0107 papieru do pieczenia. Wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ciasta rozwa\u0142kowa\u0107 i u\u0142o\u017cy\u0107 na spodzie  i bokach blachy. Na ciasto u\u0142o\u017cy\u0107 ostudzon\u0105 mas\u0119 z jab\u0142ek. Drugi kawa\u0142ek ciasta równie\u017c rozwa\u0142kowa\u0107 i u\u0142o\u017cy\u0107 na masie jab\u0142kowej. Ciasto z wierzchu posmarowa\u0107 roztrzepanym jajkiem. Ciasto ponak\u0142uwa\u0107 w kilku miejscach. Posypa\u0107 cukrem kryszta\u0142em lub zwyk\u0142ym cukrem. Wstawi\u0107 do piekarnika nagrzanego do temperatury 180°C i piec oko\u0142o 1 godziny.<\/span>\n<\/p>\n

\n\t\"\"<\/a>                                                              Fot. A. Dykczy\u0144ska<\/span>\n<\/p>\n

\n\tWigilia to dzie\u0144 obfituj\u0105cy w tradycje, w\u015bród nich wa\u017cne miejsce zajmuj\u0105 te kulinarne. Mam nadziej\u0119, \u017ce rozbudzi\u0142am Pa\u0144stwa zmys\u0142y i zdecydujecie si\u0119 w tym roku na przypomnienie sobie smaków i zapachów z dawnych lat – mo\u017ce skosztujecie „pachn\u0105cej dymem” zupy z suszonych \u015bliwek, a mo\u017ce rosopitki o nietuzinkowym smaku? \u017bycz\u0119 Czytelnikom wszystkiego najlepszego oraz udanych wigilijnych do\u015bwiadcze\u0144 kulinarnych.<\/span>\n<\/p>\n

\n\tAnna Dykczy\u0144ska, KPODR<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przed nami jedne z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t w katolickim roku liturgicznym – Bo\u017ce Narodzenie. Poprzedzone s\u0105 Wigili\u0105 – szczególnym dniem, który nawet przez osoby niewierz\u0105ce cz\u0119sto jest zwany magicznym dniem. Sk\u0105d […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":2069,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30,1,10],"tags":[],"class_list":["post-2052","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-bez-kategorii","category-dziedzictwo-kulinarne"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",730,548,false],"landscape":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",730,548,false],"portraits":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",730,548,false],"thumbnail":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4-300x150.jpg",300,150,true],"medium":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",730,548,false],"1536x1536":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",730,548,false],"2048x2048":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",730,548,false],"botiga-extra-large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",730,548,false],"botiga-large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",730,548,false],"botiga-big":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",575,432,false],"botiga-medium":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4.jpg",380,285,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Marta Bettin","author_link":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/author\/marta\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"Aktualno\u015bci<\/a> Bez kategorii<\/a> DZIEDZICTWO KULINARNE<\/a>","rttpg_excerpt":"Przed nami jedne z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t w katolickim roku liturgicznym – Bo\u017ce Narodzenie. Poprzedzone s\u0105 Wigili\u0105 – szczególnym dniem, który nawet przez osoby niewierz\u0105ce cz\u0119sto jest zwany magicznym dniem. Sk\u0105d […]","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2052"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2087,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2052\/revisions\/2087"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}