\u015awi\u0119ta Wielkiej Nocy i poprzedzaj\u0105cy je Wielki Tydzie\u0144, to czas bardzo bogatej obyczajowo\u015bci zwi\u0105zanej z religi\u0105 katolick\u0105, cho\u0107 du\u017co w niej r\u00f3wnie\u017c element\u00f3w ludowych wierze\u0144 i praktyk, a im odleglejsze wieki, tym wi\u0119cej ich by\u0142o.<\/p>\n
Dzi\u015b pr\u00f3\u017cno szuka\u0107 os\u00f3b pami\u0119taj\u0105cych zwyczaj kultywowany na pocz\u0105tku Wielkiego Postu, w \u015brod\u0119 popielcow\u0105. Topiono wtedy w stawie b\u0105d\u017a rzece kuk\u0142\u0119, kt\u00f3ra symbolizowa\u0142a zim\u0119 i \u015bmier\u0107, ale pisz\u0105 o tym zwyczaju etnografowie. Stary, niekoniecznie zwi\u0105zany z chrze\u015bcija\u0144stwem zwyczaj, kt\u00f3ry kaza\u0142 po\u017cegna\u0107 zim\u0119, kiedy to u\u015bpiona przyroda wygl\u0105da\u0142a, jakby umar\u0142a, a przygotowa\u0107 si\u0119 na wiosn\u0119 \u2013 pocz\u0105tek \u017cycia i Zmartwychwstanie \u2013 \u017cycie nie tylko doczesne, ale przede wszystkim wieczne.<\/p>\n
Tu\u017c przed Wielkanoc\u0105, w Wielk\u0105 \u015arod\u0119 podobnie traktowano kuk\u0142\u0119 uosabiaj\u0105c\u0105 Judasza, przygotowan\u0105 z \u0142achman\u00f3w wypchanych s\u0142om\u0105 i zaopatrzon\u0105 w trzydzie\u015bci szkie\u0142ek na pami\u0105tk\u0119 trzydziestu srebrnik\u00f3w. Wleczono j\u0105 ulicami przypominaj\u0105c zdrad\u0119 Judasza i wznosz\u0105c okrzyki pot\u0119piaj\u0105ce ten czyn. Jeszcze dzwony wzywa\u0142y na nabo\u017ce\u0144stwa i msze, ale gwar Wielkiej \u015arody ust\u0119powa\u0142 miejsca skupieniu i pobo\u017cno\u015bci nast\u0119pnych dni.<\/p>\n
W Wielki Czwartek dzwony milk\u0142y, w ko\u015bcio\u0142ach rozlega\u0142 si\u0119 tylko odg\u0142os drewnianych klekotek. Podobnie jest i dzi\u015b, ale\u00a0 w czasach panowania kr\u00f3l\u00f3w obchody pami\u0105tki Ostatniej Wieczerzy wygl\u0105da\u0142y zdecydowanie inaczej. Obrz\u0119du mycia n\u00f3g dwunastu starcom (zwykle byli do biedacy), a p\u00f3\u017aniej zasiadania z nimi do wsp\u00f3lnej wieczerzy przestrzegali dawniej kr\u00f3lowie, biskupi, magnaci. Cz\u0119sto te\u017c owych starc\u00f3w szczodrze obdarowywali. Wed\u0142ug przekaz\u00f3w pewnego razu przed Zygmuntem Augustem stan\u0119\u0142o w Wielki Czwartek dwunastu starc\u00f3w, kt\u00f3rzy razem liczyli 1 300 lat. Kr\u00f3l nie my\u0142 im osobi\u015bcie n\u00f3g, ale w jego imieniu uczyni\u0142 to ks. Adam Naruszewicz, kt\u00f3ry na dworze pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 ja\u0142mu\u017cnika. Wed\u0142ug innych opowie\u015bci ostatni w\u0142adca Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, Stanis\u0142aw August Poniatowski, po obrz\u0119dzie mycia n\u00f3g us\u0142ugiwa\u0142 biedakom przy wieczerzy i ka\u017cdemu z nich podarowa\u0142 str\u00f3j, srebrn\u0105 \u0142y\u017ck\u0119, n\u00f3\u017c i widelec, zawini\u0119ty w serwet\u0119 dukat.<\/p>\n
W Wielki Pi\u0105tek odwiedzano groby. W miastach, gdzie by\u0142o wi\u0119cej ko\u015bcio\u0142\u00f3w zwyczaj nakazywa\u0142 obej\u015b\u0107 wszystkie, sp\u0119dzi\u0107 kilka chwil na modlitwie oraz ofiarowa\u0107 datek kwestuj\u0105cym. Jak dawniej przygotowywano groby w \u015bwi\u0105tyniach? Ksi\u0105dz J\u0119drzej Kitowicz (1728\u20131804) tak opisywa\u0142 ich wygl\u0105d: \u201erobione by\u0142y w form\u0119 rozmait\u0105, stosowan\u0105 do jakiej historii, z Pisma \u015awi\u0119tego Starego lub Nowego Testamentu wyj\u0119tej. Na przyk\u0142ad: reprezentowa\u0142y Abrahama patyjarch\u0119, syna swego Izaaka na ofiar\u0119 Bogu zabi\u0107 chc\u0105cego, albo J\u00f3zefa patryjarch\u0119 od braci swoich do studni wpuszczonego, albo Daniela proroka w jamie mi\u0119dzy lawami zostaj\u0105cego, albo Jonasza, kt\u00f3rego wieloryb po\u0142yka paszcz\u0119k\u0105 swoj\u0105 i tym podobnie. Z Nowego Testamentu: G\u00f3r\u0119 Kalwaryjsk\u0105 z zawieszonym na krzy\u017cu Chrystusem, z \u017co\u0142nierzami, kt\u00f3rzy Go krzy\u017cowali i z t\u0142umem \u017bydowstwa, kt\u00f3rzy si\u0119 temu krzy\u017cowaniu przypatrywali;\u201d Grob\u00f3w strzeg\u0142y warty, na pami\u0105tk\u0119 stra\u017cy pe\u0142nionej przez \u017co\u0142nierzy Pi\u0142ata, a i dzi\u015b w ko\u015bcio\u0142ach mo\u017cemy je spotka\u0107. Wielki Pi\u0105tek by\u0142 dniem pobo\u017cno\u015bci, skupienia, \u017calu, postu, ale nie tylko \u2013 kobiety uderza\u0142y r\u00f3zg\u0105 m\u0119\u017c\u00f3w i dzieci zapobiegaj\u0105c w ten spos\u00f3b ich ewentualnym wyst\u0119pkom. Zanurzano si\u0119 w rzekach, cz\u0119sto wje\u017cd\u017caj\u0105c do nich konno, by ustrzec siebie i zwierz\u0119ta przed krostami. Rozprawiano si\u0119 te\u017c z postnym jad\u0142em urz\u0105dzaj\u0105c pogrzeb \u017curu i \u015bledzia polegaj\u0105cy na wybijaniu \u017curu. T\u0142uczono garnki nape\u0142nione popio\u0142em, b\u0142otem,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 a nawet gnojem o drzwi i okna dom\u00f3w. Zwyczaj ten mo\u017cna dzi\u015b spotka\u0107 na Kujawach i ziemi dobrzy\u0144skiej.<\/p>\n
W Wielk\u0105 Sobot\u0119 od rana krz\u0105tano si\u0119 po kuchni przygotowuj\u0105c smakowite jad\u0142o na \u015bwi\u0105teczny st\u00f3\u0142, kt\u00f3re niesiono do po\u015bwi\u0119cenia. Dzi\u015b tak\u017ce w wielkanocnych koszykach pyszni\u0105 si\u0119 mazurki, kie\u0142basy, szynki, nie brakuje mas\u0142a, soli, chleba, a pisanki, kraszanki czy oklejanki urzekaj\u0105 barwami. Nad \u015bwi\u0119conk\u0105 g\u00f3ruje Baranek z cukru, b\u0105d\u017a mas\u0142a.<\/p>\n
Wczesnym rankiem w Wielkanoc, w ko\u015bciele rzymskokatolickim odprawiana jest rezurekcja poprzedzona uroczyst\u0105 procesj\u0105 wok\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a. Przypomina to wierz\u0105cym odnalezienie przez uczni\u00f3w pustego grobu po zmartwychwstaniu Jezusa. To w czasach Stanis\u0142awa Augusta przeniesiono uroczysto\u015b\u0107 Zmartwychwstania na niedzielny ranek. Po powrocie z rezurekcji zasiadano do obfitego \u015bniadania. Do dzi\u015b w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach pozosta\u0142 zwyczaj \u015bcigania si\u0119, kto pierwszy wyjedzie spod ko\u015bcio\u0142a po rezurekcji i zasi\u0105dzie do wielkanocnego \u015bniadania ze \u015bwi\u0119conk\u0105. Sk\u0142adano sobie \u017cyczenia, obdarowywano pisankami i zwyczaj ten pozosta\u0142.<\/p>\n
Mimo prawie dramatycznych scen towarzysz\u0105cych \u015bmigusowi Poniedzia\u0142ek Wielkanocny przepe\u0142nia\u0142 \u015bmiech i rado\u015b\u0107. Woda la\u0142a si\u0119 zewsz\u0105d i znienacka. Na Kujawach kawalerzy najpierw publicznie, cz\u0119sto z dachu karczmy, powiadamiali co zamierzaj\u0105 uczyni\u0107. Og\u0142aszali, kt\u00f3re panny b\u0119d\u0105 polewane i jakiej ilo\u015bci wody, myd\u0142a, piasku czy czego tam jeszcze nale\u017cy u\u017cy\u0107, by pann\u0119 wyszorowa\u0107.<\/p>\n
Tego dnia polewane by\u0142y tylko panie. Panowie musieli poczeka\u0107 na t\u0119 \u201eprzyjemno\u015b\u0107\u201d do wtorku. A p\u00f3\u017aniej, jak g\u0142osi rymowanka \u201edo Zielonych \u015awi\u0105tek mo\u017cna la\u0107 si\u0119 w ka\u017cdy pi\u0105tek\u201d, albo kr\u00f3cej \u201ena przewody reszt\u0119 wody\u201d. Przewody, inaczej niedziela przewodnia to pierwsza niedziela po Wielkanocy.<\/p>\n
\u017bycz\u0119 Pa\u0144stwu rado\u015bci nie tylko z lania, ale tak\u017ce ze wsp\u00f3lnego \u015bwi\u0119towania.<\/p>\n
<\/p>\n
Na podstawie: \u201eKalendarz Polski\u201d\u00a0J\u00f3zef Szczypka<\/p>\n
Opracowa\u0142a Laura Maciejewska<\/strong><\/p>\n \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Kujawsko-Pomorski O\u015brodek<\/strong><\/p>\n Doradztwa Rolniczego<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015awi\u0119ta Wielkiej Nocy i poprzedzaj\u0105cy je Wielki Tydzie\u0144, to czas bardzo bogatej obyczajowo\u015bci zwi\u0105zanej z religi\u0105 katolick\u0105, cho\u0107 du\u017co w niej r\u00f3wnie\u017c element\u00f3w ludowych wierze\u0144 i praktyk, a im odleglejsze […]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":1372,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30,15],"tags":[],"class_list":["post-1371","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-dziedzictwo-kulturowe"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",1181,1585,false],"landscape":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",1181,1585,false],"portraits":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",1181,1585,false],"thumbnail":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070-224x300.jpg",224,300,true],"large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070-763x1024.jpg",763,1024,true],"1536x1536":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",1144,1536,false],"2048x2048":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",1181,1585,false],"botiga-extra-large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",1140,1530,false],"botiga-large":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",920,1235,false],"botiga-big":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",575,772,false],"botiga-medium":["https:\/\/row.kpodr.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/wielkanoc300070.jpg",380,510,false]},"rttpg_author":{"display_name":"Marta Bettin","author_link":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/author\/marta\/"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"Aktualno\u015bci<\/a> DZIEDZICTWO KULTUROWE<\/a>","rttpg_excerpt":"\u015awi\u0119ta Wielkiej Nocy i poprzedzaj\u0105cy je Wielki Tydzie\u0144, to czas bardzo bogatej obyczajowo\u015bci zwi\u0105zanej z religi\u0105 katolick\u0105, cho\u0107 du\u017co w niej r\u00f3wnie\u017c element\u00f3w ludowych wierze\u0144 i praktyk, a im odleglejsze […]","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1371","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1371"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1375,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1371\/revisions\/1375"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/row.kpodr.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}